Kiedy i w jaki sposób przedsiębiorca może starać się o umorzenie długów?

×

Na to pytanie oraz na szereg innych odpowiadamy w poniższym artykule, z którego dowiesz się, kiedy przedsiębiorca może umorzyć dług oraz w jaki sposób można umorzyć dług, aby legalnie i skutecznie ograniczyć swoje zobowiązania i uniknąć poważniejszych konsekwencji finansowych.

Czym jest umorzenie długów?

Umorzenie długu

Umorzenie długu to sytuacja, w której odpowiedni organ, np. urząd skarbowy uznaniowo decyduje o częściowym lub całkowitym zniesieniu zobowiązania. Zwykle następuje to na wniosek dłużnika, a formalne zasady jego składania i rozpatrywania są określone w przepisach prawa, np. w Ordynacji podatkowej w przypadku umorzenia zaległości podatkowej. Umorzenie nie jest automatyczne, bowiem organ indywidualnie ocenia sytuację finansową i interes publiczny lub prywatny, a decyzja może obejmować całkowite lub częściowe umorzenie długu.

Zwolnienie z długu

Przepisy prawa przewidują również instytucję zwolnienia z długu, które zostało uregulowane w przepisie art. 508 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym Zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje.

Jest to umowa między wierzycielem a dłużnikiem, w wyniku której zobowiązanie wygasa. W odróżnieniu od umorzenia, zwolnienie ma charakter umowny dług zostaje zniesiony dopiero po przyjęciu oferty przez dłużnika. Może być dokonane odpłatnie lub darmo, a jego skutki mają charakter rozporządzający i obowiązują od momentu zawarcia umowy.

W wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2019 r., sygn. akt V ACa 40/18 wskazano, że Zwolnienie z długu jest umową, w wyniku zawarcia której dochodzi do umorzenia zobowiązania bez zaspokojenia interesu wierzyciela. Jest to czynność o charakterze rozporządzającym, zawarta wyłącznie z udziałem dłużnika i wierzyciela. Do zwolnienia z długu nie wystarcza samo oświadczenie wierzyciela, zrzekającego się przysługującej mu wierzytelności. Należałoby je traktować jedynie jako ofertę; jeśli została ona skierowana do dłużnika, dopiero jej przyjęcie może wygasić zobowiązanie. Zwolnienie z długu jako czynność rozporządzająca może być dokonane odpłatnie lub pod tytułem darmym.

Tym samym:

• umorzenie to decyzja organu publicznego
• zwolnienie z długu to porozumienie między wierzycielem a dłużnikiem, które skutkuje wygaśnięciem zobowiązania.

Zastanawiasz się, czy małżonek przedsiębiorcy jednoosobowego odpowiada za jego długi? Jeśli tak, to przeczytaj ten artykuł.

 Kiedy przedsiębiorca może umorzyć dług i w jaki sposób można umorzyć dług?

UMORZENIE DŁUGÓW PODATKOWYCH

Podstawa prawna

Umorzenie długów podatkowych regulują przepisy Ordynacji podatkowej (por. art. 67a–67d). Organem właściwym do rozpatrywania wniosków jest urząd skarbowy albo urząd miasta/gminy.

Do kogo się składa wniosek?

Wniosek o umorzenie zobowiązań publicznoprawnych składa się do właściwego organu, w zależności od rodzaju długu:

• długi podatkowe – do organu podatkowego, którym jest naczelnik urzędu skarbowego
• podatki i opłaty lokalne (np. podatek od nieruchomości) – do organu samorządowego, którym jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta.

Kiedy jest to możliwe?

• gdy przedsiębiorca nie jest w stanie spłacić podatku z powodu trudnej sytuacji finansowej (np. spadek przychodów, choroba, klęska żywiołowa)
• w przypadku nadmiernego obciążenia podatkowego, które uniemożliwia prowadzenie działalności lub utrzymanie rodziny
• umorzenie zaległości podatkowej może być również udzielone z urzędu, np. gdy postępowanie egzekucyjne nie przyniesie korzyści, zaległość jest niewielka, podatnik zmarł bez majątku lub majątek nie podlega egzekucji

Jak wnioskować?

• złożyć wniosek do właściwego urzędu skarbowego albo urzędu miasta/gminy (papierowo lub elektronicznie, np. przez ePUAP).
  • wniosek powinien zawierać:
    • dane identyfikacyjne przedsiębiorcy
    • wskazanie długu (kwota, rodzaj podatku, okres)
    • uzasadnienie trudnej sytuacji finansowej wraz z dokumentami finansowymi (bilans, PIT, zestawienie przychodów i kosztów)

Decyzja urzędu

• umorzenie całości lub części należności
• odmawiającą umorzenia

Co należy zapamiętać?

• umorzenie długów podatkowych nie jest automatyczne, organ ocenia każdą sprawę indywidualnie, kierując się ważnym interesem podatnika i interesem publicznym
• umorzenie zaległości podatkowej traktowane jest jako forma pomocy publicznej, a decyzja urzędu może zostać podjęta dopiero po wnikliwej analizie sytuacji finansowej przedsiębiorcy
• nawet jeśli przesłanki do umorzenia istnieją, decyzja zależy od uznania organu, dlatego zawsze warto dokładnie udokumentować sytuację finansową i przyczyny powstania zaległości

A jeśli zastanawiasz się, kto odpowiada za zaległości podatkowe w spółce z o.o., to przeczytaj ten artykuł.

UMORZENIE DŁUGÓW WOBEC ZUS

Podstawa prawna

Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne regulują przepisy:

• art. 28–32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
• rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek.

Do kogo się składa wniosek?

Wniosek składa się do właściwej jednostki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), według miejsca prowadzenia działalności lub zamieszkania płatnika składek

Kiedy jest to możliwe?

Umorzenie składek ZUS może nastąpić:

• w przypadku całkowitej nieściągalności należności (np. śmierć dłużnika bez majątku, brak majątku podlegającego egzekucji)
• w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, gdy:
  • opłacenie składek spowodowałoby nadmierne obciążenie finansowe
  • zagrożone byłoby zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny
  • wystąpiły nadzwyczajne okoliczności (choroba, klęska żywiołowa)

Jak wnioskować?

• złożyć wniosek do ZUS (osobiście, listownie lub elektronicznie)
  • zalecane jest użycie formularza RSU
  • we wniosku należy wskazać, o jaki rodzaj pomocy się ubiega wnioskodawca:
    • pomoc de minimis
    • pomoc na naprawę szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi nadzwyczajnymi zdarzeniami
  • do wniosku dołącza się wymagane dokumenty, w szczególności:
    • przy pomocy de minimis – zaświadczenia lub oświadczenia dotyczące otrzymanej pomocy w ostatnich 3 latach oraz odpowiednie formularze informacyjne (RPD, RD-2, RFD, RFR)
    • przy pomocy na naprawę szkód – oświadczenie o nieotrzymaniu wcześniejszej pomocy oraz dokumenty potwierdzające wysokość poniesionych strat (np. wycena szkody, dokumenty ubezpieczeniowe) wraz z formularzem RFI

Decyzja

ZUS może wydać decyzję:

• o umorzeniu całości lub części należności
• o umorzeniu odsetek i kosztów upomnienia
• o odmowie umorzenia

Co należy zapamiętać?

• umorzenie składek ZUS ma charakter uznaniowy, nie jest prawem dłużnika ani nie jest przyznawane automatycznie
• ciężar udowodnienia zasadności umorzenia spoczywa na wnioskodawcy
• umorzenie składek skutkuje umorzeniem odsetek i kosztów dodatkowych
• nawet spełnienie wszystkich przesłanek nie gwarantuje pozytywnej decyzji

Zastanawiasz się, jak przebiega umorzenie proces umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne? Jeśli tak, to przejdź tutaj.

UMORZENIE POSTĘPOWANIA EGZEKUCYJNEGO

Umorzenie postępowania egzekucyjnego to zakończenie działań komornika, gdy dalsza egzekucja jest bezskuteczna, nie ma możliwości odzyskania całości lub części długu. Decyzję o umorzeniu może podjąć komornik, sąd lub sam wierzyciel, a w niektórych przypadkach wniosek może złożyć też dłużnik.

Kiedy jest to możliwe?

• gdy egzekucja nie przyniesie kwot przewyższających koszty egzekucyjne
• gdy wierzyciel w ciągu 6 miesięcy nie podejmie czynności potrzebnych do dalszego prowadzenia postępowania
• gdy tytuł wykonawczy został uchylony, utracił moc lub skierowano egzekucję przeciwko osobie, która nie jest dłużnikiem
• w przypadku zgonu dłużnika bez majątku lub utraty przez niego zdolności procesowej

Skutki umorzenia

• uchyla dokonane czynności egzekucyjne
• nie pozbawia wierzyciela możliwości ponownego wszczęcia egzekucji, chyba że jest ona niedopuszczalna z innych przyczyn
• egzekucja świadczeń alimentacyjnych nie może być umorzona tylko z powodu bezskuteczności postępowania

Egzekucja po umorzeniu

Wierzyciel może w każdej chwili wystąpić o ponowne wszczęcie egzekucji, jeśli przepisy na to pozwalają.

UMORZENIE DŁUGÓW CYWILNOPRAWNYCH

Długi wobec kontrahentów i banków mogą być częściowo lub całkowicie umorzone w ramach negocjacji lub ugody:

• negocjacje bezpośrednie – możliwość umorzenia długu, zmniejszenia lub rozłożenia go na raty
• ugoda z wierzycielem – formalna umowa zmniejszająca zobowiązanie lub ustalająca raty albo umarzająca zaległość

Długi egzekucyjne i komornik:

• przedsiębiorca może wnioskować do wierzyciela o zawarcie ugody lub umorzenie długu
• w przypadku niewypłacalności możliwe jest złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, co może skutkować umorzeniem części zobowiązań przez sąd
• sąd może ograniczyć egzekucję do majątku, który faktycznie można spieniężyć

Oddłużenie i upadłość konsumencka dla przedsiębiorców

Przedsiębiorcy z CEIDG mogą w ramach postępowania upadłościowego skorzystać z oddłużenia na zasadach upadłości konsumenckiej. Sąd upadłościowy może wtedy umorzyć zobowiązania w całości lub częściowo. Ograniczenie do osób fizycznych wynika z faktu, że upadłość innych podmiotów zwykle kończy ich byt prawny i automatycznie wygasza długi. Oddłużenie wymaga złożenia wniosku i decyzji sądu.

Niewypłacalność i upadłość

Dłużnik uznawany jest za niewypłacalnego, gdy nie może regulować wymagalnych zobowiązań. Domniemanie niewypłacalności powstaje po 3 miesiącach opóźnienia w spłacie. Upadłość ogłasza się w celu maksymalnego zaspokojenia wierzycieli, zwykle poprzez sprzedaż majątku lub porozumienie z wierzycielami.

• Dla przedsiębiorców: koniec działalności gospodarczej.
• Dla osób fizycznych: możliwość oddłużenia po zakończeniu postępowania.
• Upadłość konsumencka nie przysługuje aktywnym przedsiębiorcom w CEIDG ani osobom prowadzącym tylko gospodarstwo rolne.

Kto może skorzystać?

• Osoby fizyczne, które zakończyły działalność gospodarczą przed złożeniem wniosku.
• Niewypłacalne osoby fizyczne, nieprowadzące spółek osobowych ani prawa handlowego.

Warunki dla przedsiębiorców

• Były przedsiębiorca musi:
  • zakończyć działalność i zostać wykreślonym z CEIDG
  • być trwale niewypłacalny
  • nie mieć możliwości spłaty zobowiązań
• Postępowanie:
  • weryfikacja możliwości upadłości
  • przygotowanie wniosku z dokumentami
  • złożenie w sądzie i rozpatrzenie przez sąd
  • wyznaczenie syndyka i prowadzenie postępowania
  • zakończenie postępowania z możliwością oddłużenia
• Alternatywy dla aktywnych przedsiębiorców:
  • upadłość przedsiębiorcy
  • układ z wierzycielami (restrukturyzacja długu)
  • zawieszenie działalności w celu poprawy sytuacji finansowej

Upadłość konsumencka to skuteczny sposób oddłużenia dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy aktywni muszą rozważyć alternatywne opcje, takie jak upadłość firmy lub układ z wierzycielami.

Więcej o upadłości konsumenckiej przeczytasz w tym artykule.

 Umorzenie zobowiązań a oddłużenie w upadłości – kluczowe różnice

UMORZENIE ZOBOWIĄZAŃ PRZEZ ORGAN (PODATKI, OPŁATY PUBLICZNE)

• dotyczy zobowiązań publicznoprawnych, np. podatków, opłat lokalnych
• decyzję podejmuje organ podatkowy (naczelnik urzędu skarbowego) lub organ samorządowy (wójt, burmistrz, prezydent)
• umorzenie może obejmować całość lub część długu, czasami rozłożenie na raty lub odroczenie płatności
• warunki: ważny interes podatnika i interes publiczny, trudna sytuacja finansowa, nadmierne obciążenie podatkowe
• jest to pomoc publiczna, a więc decyzja organu nie jest automatyczna i zależy od jego uznania

Przykład: przedsiębiorca nie może spłacić zaległości podatkowej, urząd skarbowy po analizie sytuacji umarza część lub całość długu.

ODDŁUŻENIE W RAMACH UPADŁOŚCI KONSUMENCKIEJ

• dotyczy zobowiązań cywilnoprawnych, np. długi wobec kontrahentów, banków czy innych wierzycieli prywatnych
• decyzję podejmuje sąd upadłościowy w ramach postępowania upadłościowego
• może skutkować umorzeniem części lub całości zobowiązań po zakończeniu postępowania
• warunki: dłużnik musi być niewypłacalny i nie prowadzić działalności gospodarczej (chyba że jest byłym przedsiębiorcą, który zakończył działalność)

Przykład: przedsiębiorca jednoosobowy zakończył działalność, nie jest w stanie spłacić długów wobec kontrahentów, to sąd ogłasza upadłość konsumencką i umarza część zobowiązań.

Dlaczego warto umorzyć dług?  

Umorzenie długów przede wszystkim pozwala ograniczyć koszty prowadzenia firmy, uniknąć narastających odsetek i konsekwencji prawnych związanych z niewypłacalnością. Z kolei, kiedy dług może zostać umorzony? Zależy od decyzji organu lub wierzyciela, który bierze pod uwagę sytuację finansową przedsiębiorcy, przyczyny powstania zadłużenia oraz kompletność złożonego wniosku.

 Podsumowanie

Kiedy dług może zostać umorzony? To zależy od decyzji odpowiedniego organu, np. urzędu skarbowego. Zazwyczaj konieczne jest złożenie wniosku i udokumentowanie trudnej sytuacji finansowej. Organ może wówczas umorzyć całość lub część zobowiązania, rozłożyć je na raty albo odroczyć termin płatności. Umorzenie nie jest automatyczne, ale w praktyce, nawet przy dużych zaległościach, przy uzasadnionej sytuacji finansowej i ważnym interesie podatnika lub publicznym, istnieje realna szansa na ulgę. Dlatego warto dobrze przygotować wniosek i przedstawić argumenty w sposób przekonujący, od tego zależy, czy dług zostanie umorzony, czy trzeba będzie go spłacić w całości.