Dyrektywa R2R – na czym polega prawo do naprawy i w jakich sytuacjach ma zastosowanie?

×

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799 wprowadza nowe obowiązki dla producentów oraz zasady ułatwiające konsumentom korzystanie z naprawy wadliwych produktów. Prawo do naprawy nie dotyczy jednak wszystkich towarów, znajduje zastosowanie przede wszystkim wobec określonych kategorii produktów objętych unijnymi wymogami dotyczącymi możliwości naprawy.

W artykule wyjaśniamy, czym jest dyrektywa R2R, na czym polega prawo do naprawy oraz kiedy konsumenci i przedsiębiorcy będą zobowiązani stosować nowe zasady.

Dyrektywa R2R – co to jest?

Dyrektywa R2R (Right to Repair), czyli prawo do naprawy, to regulacja Unii Europejskiej, której celem jest ułatwienie konsumentom naprawy wadliwych produktów zamiast ich wymiany na nowe. Nowe przepisy mają zmienić sposób podejścia do użytkowania produktów oraz ograniczyć zjawisko przedwczesnego pozbywania się urządzeń, które nadal mogą być sprawne po wykonaniu naprawy.

Podstawą prawną tzw. prawa do naprawy jest dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie wspólnych zasad promowania naprawy towarów, określana jako dyrektywa R2R (right to repair directive). Jej założeniem jest wydłużenie okresu użytkowania produktów, ograniczenie ilości odpadów oraz stworzenie warunków, w których naprawa będzie bardziej dostępna i opłacalna zarówno dla konsumentów, jak i przedsiębiorców.

Dyrektywa R2R wprowadza nowe obowiązki przede wszystkim dla producentów określonych kategorii produktów, ale jej skutki odczują również sprzedawcy, importerzy, dystrybutorzy oraz przedsiębiorcy świadczący usługi naprawcze.

Prawo do naprawy – dlaczego Unia Europejska wprowadziła nowe przepisy?

Dotychczas w wielu przypadkach zakup nowego produktu był dla konsumenta prostszym rozwiązaniem niż naprawa uszkodzonego urządzenia. Przyczyną były przede wszystkim wysokie koszty usług serwisowych, ograniczony dostęp do części zamiennych oraz brak informacji o możliwościach naprawy.

W praktyce oznaczało to, że produkty nadające się jeszcze do dalszego użytkowania często trafiały do odpadów, a konsumenci decydowali się na zakup nowych urządzeń. Unijny prawodawca wskazał, że takie podejście prowadzi do nadmiernego zużywania zasobów oraz zwiększenia negatywnego wpływu produkcji na środowisko. Przedwczesne wyrzucanie produktów powoduje bowiem powstawanie dużej ilości odpadów, a także zwiększa zapotrzebowanie na energię i surowce potrzebne do produkcji nowych towarów.

Celem dyrektywy R2R jest więc stworzenie systemu, w którym naprawa produktu będzie rzeczywistą alternatywą dla jego wymiany.

Cele dyrektywy R2R

Najważniejszym celem dyrektywy R2R jest promowanie bardziej zrównoważonej konsumpcji poprzez wydłużenie życia produktów. Nowe przepisy mają przede wszystkim:

• zachęcać konsumentów do wybierania naprawy zamiast zakupu nowego produktu,
• zwiększyć dostępność usług naprawczych,
• zapewnić łatwiejszy dostęp do części zamiennych i informacji technicznych,
• zachęcić producentów do projektowania produktów trwalszych i łatwiejszych w naprawie,
• ograniczyć ilość odpadów powstających w związku z wymianą wadliwych urządzeń,
• wspierać rozwój sektora napraw i tworzenie nowych miejsc pracy.

Prawo do naprawy wpisuje się zatem w szerszą strategię Unii Europejskiej dotyczącą transformacji ekologicznej oraz zmiany modelu konsumpcji – z modelu „kup, użyj, wyrzuć” na model zakładający dłuższe użytkowanie, naprawę i ponowne wykorzystanie produktów.

Kiedy dyrektywa R2R ma zastosowanie?

Wbrew pojawiającym się opiniom dyrektywa R2R nie oznacza, że każdy produkt dostępny na rynku będzie musiał zostać naprawiony w każdej sytuacji. Prawo do naprawy dotyczy przede wszystkim określonych kategorii produktów, dla których przepisy Unii Europejskiej przewidują wymogi dotyczące możliwości naprawy. Są to tzw. towary R2R.

Obowiązek naprawy będzie miał zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy:

• produkt jest objęty unijnymi regulacjami dotyczącymi możliwości naprawy,
• konsument zgłosi żądanie wykonania naprawy,
• naprawa jest technicznie możliwa.

Producent nie będzie zobowiązany do wykonania naprawy, jeżeli byłaby ona obiektywnie niemożliwa. Sama dyrektywa nie eliminuje również dotychczasowych praw konsumentów wynikających z odpowiedzialności sprzedawcy za brak zgodności towaru z umową.

Jak będzie wyglądać proces naprawy sprzętu AGD według prawa do naprawy?

Wprowadzenie dyrektywy R2R oznacza, że naprawa sprzętu AGD będzie wymagała bardziej uporządkowanej procedury. Przedsiębiorcy będą musieli nie tylko zapewnić możliwość wykonania naprawy, ale również przekazywać konsumentom jasne informacje dotyczące jej warunków.

Dyrektywa R2R a odpowiedzialność sprzedawcy za wadliwy produkt

Prawo do naprawy uzupełnia obowiązujące już zasady ochrony konsumentów dotyczące odpowiedzialności sprzedawcy za brak zgodności towaru z umową. W przypadku wadliwego produktu konsument nadal będzie mógł korzystać z uprawnień przewidzianych w przepisach dotyczących sprzedaży konsumenckiej. Oznacza to, że przepisy R2R nie zastępują dotychczasowego systemu reklamacyjnego, ale wprowadzają dodatkowe mechanizmy mające zachęcić do naprawy.

Najważniejszą zmianą jest zwiększenie znaczenia naprawy jako sposobu usunięcia niezgodności produktu. Konsument nadal będzie mógł korzystać z wymiany produktu w przypadkach przewidzianych prawem, jednak wybór naprawy będzie wiązał się z dodatkową ochroną. Jeżeli konsument zdecyduje się na naprawę produktu, okres odpowiedzialności sprzedawcy zostanie wydłużony o co najmniej 12 miesięcy od momentu zakończenia naprawy.

Oznacza to, że przedsiębiorcy będą musieli dostosować swoje procedury reklamacyjne oraz sposób informowania klientów o przysługujących im uprawnieniach.

Towary R2R – jakie produkty obejmuje prawo do naprawy?

Dyrektywa R2R nie obejmuje wszystkich produktów dostępnych na rynku. Obowiązek naprawy dotyczy tzw. towarów R2R, czyli produktów, dla których przepisy Unii Europejskiej dotyczące ekoprojektu przewidują określone wymagania dotyczące możliwości ich naprawy. W praktyce oznacza to, że producenci wybranych kategorii produktów będą musieli zapewnić możliwość ich naprawy przez określony czas oraz zagwarantować dostęp do niezbędnych informacji i części zamiennych.

Do produktów objętych regulacjami dotyczącymi prawa do naprawy należą między innymi:

• pralki i pralko-suszarki,
• suszarki bębnowe,
• zmywarki,
• urządzenia chłodnicze,
• wyświetlacze elektroniczne,
• odkurzacze,
• telefony komórkowe i telefony bezprzewodowe,
• komputery typu slate,
• serwery i produkty do przechowywania danych,
• sprzęt do spawania,
• miejscowe ogrzewacze pomieszczeń,
• rowery i skutery elektryczne.

Zakres produktów będzie powiązany z unijnymi regulacjami dotyczącymi trwałości, efektywności energetycznej oraz możliwości naprawy urządzeń.

Obowiązek naprawy produktu przez producenta

Jednym z najważniejszych elementów dyrektywy R2R jest wprowadzenie obowiązku naprawy określonych produktów na żądanie konsumenta. Producent będzie zobowiązany do wykonania naprawy, jeżeli:

• produkt należy do kategorii objętej obowiązkiem naprawy,
• konsument zwróci się z żądaniem naprawy,
• wykonanie naprawy jest możliwe z technicznego punktu widzenia.

Naprawa powinna zostać przeprowadzona w rozsądnym terminie oraz za rozsądną cenę, jeżeli nie jest świadczona bezpłatnie. Producent nie będzie mógł odmówić naprawy wyłącznie dlatego, że konsument korzystał wcześniej z usług innego serwisu. Możliwe będzie jednak odstąpienie od obowiązku naprawy, jeżeli wykonanie naprawy okaże się faktycznie niemożliwe.

Jeżeli producent znajduje się poza Unią Europejską, obowiązek realizacji wymogów związanych z naprawą może spoczywać odpowiednio na jego upoważnionym przedstawicielu, importerze lub dystrybutorze.

Dostęp do części zamiennych i informacji technicznych

Prawo do naprawy wymaga nie tylko samej możliwości wykonania naprawy, ale również stworzenia warunków, które pozwolą ją rzeczywiście przeprowadzić. Dlatego producenci będą zobowiązani do:

• zapewnienia dostępności części zamiennych,
• udostępniania informacji dotyczących napraw,
• zapewnienia dostępu do narzędzi potrzebnych do wykonania napraw,
• projektowania produktów w sposób umożliwiający ich naprawę.

Istotną zmianą jest również obowiązek ograniczenia praktyk, które utrudniają naprawę produktu. Producent nie będzie mógł bez uzasadnienia uniemożliwiać wykorzystania części zamiennych, w tym części używanych lub kompatybilnych, jeżeli spełniają one wymagania bezpieczeństwa oraz inne wymogi prawne.

Nowe regulacje mają przeciwdziałać sytuacji, w której produkt jest technicznie możliwy do naprawienia, ale jego konstrukcja lub brak dostępnych komponentów powodują, że naprawa staje się ekonomicznie nieopłacalna.

Europejski formularz informacji o naprawie

Jednym z nowych narzędzi przewidzianych przez dyrektywę R2R jest europejski formularz informacji o naprawie. Jego zadaniem jest zwiększenie przejrzystości usług naprawczych oraz umożliwienie konsumentowi świadomego wyboru przed podjęciem decyzji o zleceniu naprawy.

Podmiot zajmujący się naprawą będzie mógł przekazać konsumentowi formularz zawierający najważniejsze informacje dotyczące usługi, w szczególności:

• dane przedsiębiorcy wykonującego naprawę,
• opis produktu przeznaczonego do naprawy,
• charakter wykrytej wady,
• proponowany sposób naprawy,
• przewidywany koszt,
• czas potrzebny na wykonanie usługi,
• informacje o możliwości udostępnienia produktu zastępczego,
• koszty dodatkowych usług, np. transportu lub montażu.

Informacje zawarte w formularzu będą wiążące przez okres co najmniej 30 dni kalendarzowych od dnia ich przekazania konsumentowi. Dzięki temu konsument będzie mógł porównać oferty różnych serwisów i ocenić, czy naprawa jest dla niego korzystniejszym rozwiązaniem niż zakup nowego produktu.

Europejska platforma napraw – łatwiejszy dostęp do serwisów

Dyrektywa R2R przewiduje również stworzenie europejskiej platformy internetowej napraw. Jej celem będzie ułatwienie konsumentom znalezienia przedsiębiorców świadczących usługi naprawcze oraz zwiększenie dostępności takich usług.

Platforma ma umożliwiać między innymi:

• wyszukiwanie serwisów według rodzaju produktu,
• wyszukiwanie usług według lokalizacji,
• porównywanie warunków naprawy,
• znalezienie informacji o czasie realizacji i kosztach,
• wyszukiwanie sprzedawców produktów odnowionych.

Platforma ma stać się narzędziem wspierającym rozwój rynku napraw i zwiększającym konkurencję pomiędzy podmiotami świadczącymi takie usługi.

Implementacja dyrektywy R2R w Polsce

Wdrożenie prawa do naprawy wymaga zmian w polskich przepisach – w dniu 15 czerwca 2026 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano przygotowany przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw. Celem projektu jest implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799 dotyczącej wspólnych zasad promowania naprawy towarów.

Projekt zakłada zmiany między innymi w zakresie:

• zasad odpowiedzialności sprzedawców wobec konsumentów,
• obowiązków informacyjnych przedsiębiorców,
• zasad realizacji napraw,
• kontroli przestrzegania nowych regulacji,
• systemu sankcji.

Termin wdrożenia dyrektywy R2R przez państwa członkowskie upłynął w dniu 31 lipca 2026 r.

Rola UOKiK i kary za naruszenie prawa do naprawy

Za przestrzeganie nowych obowiązków odpowiedzialne będą między innymi organy ochrony konsumentów, w szczególności Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Inspekcja Handlowa.

Inspekcja Handlowa będzie mogła kontrolować realizację obowiązków wynikających z prawa do naprawy oraz nakładać kary pieniężne. Przepisy przewidują:

• karę do 20 000 zł za naruszenie obowiązków wynikających z regulacji,
• karę do 40 000 zł w przypadku ponownego naruszenia.

Ponadto naruszenie obowiązków związanych z prawem do naprawy może zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W takim przypadku Prezes UOKiK będzie mógł wszcząć postępowanie i nałożyć karę pieniężną sięgającą nawet 10% obrotu przedsiębiorcy osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary.

Dodatkowo projekt przewiduje odpowiedzialność wykroczeniową za naruszenie zasad stosowania europejskiego formularza informacji o naprawie.

Co dyrektywa R2R oznacza dla przedsiębiorców?

Nowe przepisy będą wymagały od przedsiębiorców dostosowania zarówno procesów technicznych, jak i procedur obsługi klienta.

Producenci powinni przeanalizować:

• konstrukcję oferowanych produktów,
• dostępność części zamiennych,
• możliwości techniczne napraw,
• sposób przekazywania informacji konsumentom.

Sprzedawcy będą musieli:

• dostosować procedury reklamacyjne,
• informować konsumentów o możliwości naprawy,
• uwzględnić wydłużenie odpowiedzialności po wykonaniu naprawy,
• przygotować odpowiednie wzory dokumentów.

Podmioty świadczące usługi naprawcze powinny natomiast przygotować się do korzystania z europejskiego formularza informacji o naprawie oraz nowych zasad komunikacji z klientami.

Dyrektywa R2R oznacza więc istotną zmianę w podejściu do sprzedaży i użytkowania produktów. Przedsiębiorcy będą musieli uwzględnić cały cykl życia produktu od jego zaprojektowania, przez sprzedaż, aż po możliwość naprawy i ponownego wykorzystania.

Jak przedsiębiorcy powinni przygotować się do dyrektywy R2R?

Wdrożenie dyrektywy R2R będzie wymagało od przedsiębiorców dostosowania procesów sprzedażowych, reklamacyjnych oraz sposobu zarządzania produktami. Nowe przepisy wpłyną przede wszystkim na producentów, sprzedawców oraz podmioty świadczące usługi naprawcze.

Podsumowanie

Celem Dyrektywy R2R jest ograniczenie sytuacji, w których sprawne lub możliwe do naprawy produkty są zastępowane nowymi, poprzez ułatwienie konsumentom korzystania z usług naprawczych. Nowe regulacje wprowadzają m.in. obowiązek naprawy określonych kategorii produktów, większą dostępność części zamiennych i informacji technicznych, europejski formularz informacji o naprawie oraz narzędzia ułatwiające znalezienie serwisów.

Dla przedsiębiorców dyrektywa R2R oznacza konieczność dostosowania procesów sprzedaży, obsługi reklamacji i organizacji serwisu do nowych wymogów. Producenci, sprzedawcy oraz podmioty naprawcze będą musieli uwzględnić nie tylko samą sprzedaż produktu, ale również cały okres jego użytkowania. Prawo do naprawy zmienia więc dotychczasowe podejście do produktów – większe znaczenie zyskują ich trwałość, możliwość ponownego wykorzystania oraz odpowiedzialność przedsiębiorców za ograniczenie ilości powstających odpadów. Prawo do naprawy nie jest jedynie zmianą dotyczącą serwisowania produktów. To szersza zmiana modelu funkcjonowania rynku, w którym większe znaczenie będą miały trwałość, możliwość naprawy oraz odpowiedzialność producentów za cały cykl życia produktu.