Urlop na poratowanie zdrowia – czym jest i kiedy można z niego skorzystać?

×

Urlop dla poratowania zdrowia nie jest uprawnieniem przysługującym wszystkim pracownikom. Nie został uregulowany w Kodeksie pracy, lecz w przepisach szczególnych, dlatego mogą z niego korzystać wyłącznie osoby należące do określonych grup zawodowych oraz spełniające warunki wskazane w odpowiednich ustawach.

Czym jest urlop na poratowanie zdrowia?

Urlop dla poratowania zdrowia jest szczególnym rodzajem urlopu, którego celem jest umożliwienie pracownikowi przeprowadzenia leczenia, rehabilitacji lub odzyskania zdolności do wykonywania pracy. Co istotne, instytucja ta nie została uregulowana w Kodeksie pracy, lecz w przepisach szczególnych dotyczących poszczególnych grup zawodowych. Oznacza to, że nie przysługuje wszystkim pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, lecz wyłącznie osobom, którym takie uprawnienie przyznają odrębne ustawy.

Przepisy dotyczące urlopu dla poratowania zdrowia można znaleźć m.in.:

• w art. 73 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela,
• w art. 131 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, regulującym zasady korzystania z tego urlopu przez nauczycieli akademickich,
• w art. 93 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, który przewiduje takie uprawnienie dla sędziów.

Najczęściej jednak urlop dla poratowania zdrowia kojarzony jest z zawodem nauczyciela. Zgodnie z art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela Nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu nieprzerwanie co najmniej 7 lat w szkole w wymiarze nie niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, dyrektor szkoły udziela urlopu dla poratowania zdrowia:

• w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia:
  • choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej lub
  • choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę, lub
• na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową
  • w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo roku.

W myśl powyższego przepisu nauczyciel zatrudniony na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze zajęć i legitymujący się co najmniej 7 letnim nieprzerwanym stażem pracy w szkole może otrzymać urlop dla poratowania zdrowia w celu:

• przeprowadzenia leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej,
• leczenia choroby, której powstanie pozostaje w istotnym związku z warunkami lub sposobem wykonywania pracy,
• odbycia leczenia uzdrowiskowego lub rehabilitacji uzdrowiskowej.

Jednorazowo urlop dla poratowania zdrowia może zostać udzielony na okres nieprzekraczający jednego roku.

Podstawowym celem urlopu dla poratowania zdrowia jest stworzenie pracownikowi warunków do odzyskania pełnej zdolności do pracy poprzez przeprowadzenie leczenia, rehabilitacji lub leczenia uzdrowiskowego, jeżeli stan zdrowia wymaga czasowego odsunięcia od wykonywania obowiązków zawodowych. W przeciwieństwie do urlopu wypoczynkowego czy zwolnienia lekarskiego, urlop dla poratowania zdrowia stanowi odrębne uprawnienie wynikające z przepisów szczególnych. W okresie jego trwania pracownik pozostaje w stosunku pracy, jednak jest zwolniony z obowiązku świadczenia pracy, aby móc skoncentrować się na procesie leczenia i powrocie do pełnej sprawności.

Więcej na temat: Jak poradzić sobie z wypaleniem zawodowym u pracownika.

Urlop dla poratowania zdrowia nauczyciela

Koncentrując się na regulacjach zawartych w Karcie Nauczyciela, poniżej przedstawiamy najważniejsze zasady dotyczące urlopu dla poratowania zdrowia, w tym warunki jego uzyskania, maksymalny okres trwania oraz prawa i obowiązki nauczyciela korzystającego z tego uprawnienia.

Urlop na poratowanie zdrowia – komu przysługuje?

Jak już wspomniano, urlop dla poratowania zdrowia nie jest instytucją uregulowaną w Kodeksie pracy. Zasady jego udzielania zostały określone w odrębnych ustawach, dlatego z tego uprawnienia mogą korzystać wyłącznie przedstawiciele tych grup zawodowych, którym przepisy szczególne przyznają takie prawo. Choć urlop dla poratowania zdrowia najczęściej kojarzony jest z nauczycielami, możliwość jego uzyskania przewidziano również dla przedstawicieli innych zawodów.

Krąg osób uprawnionych zależy od regulacji zawartych w poszczególnych ustawach i obejmuje przede wszystkim:

• nauczyciele zatrudnieni na podstawie przepisów Karty Nauczyciela,
• nauczyciele akademiccy – na zasadach określonych w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce,
• sędziowie,
• prokuratorzy,
• przedstawiciele innych zawodów, jeżeli możliwość skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia wynika z przepisów odrębnych ustaw.

Należy jednak pamiętać, że warunki nabycia prawa do urlopu, jego maksymalny wymiar oraz procedura jego udzielenia nie są jednakowe dla wszystkich grup zawodowych. Każda z ustaw regulujących status danej grupy zawodowej określa odrębne przesłanki oraz zasady korzystania z tego uprawnienia.

Urlop na poratowanie zdrowia – jak go dostać?

Procedura uzyskania urlopu zależy od przepisów dotyczących konkretnej grupy zawodowej, jednak najczęściej przebiega według podobnego schematu.

KROK I – ZŁOŻENIE WNIOSKU

Pracownik składa do pracodawcy wniosek o skierowanie na badania lub o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia.

KROK II – BADANIE LEKARSKIE

Kluczowym etapem jest przeprowadzenie badania przez lekarza uprawnionego do wydania orzeczenia.

Lekarz ocenia, czy:

• stan zdrowia uzasadnia udzielenie urlopu
• konieczne jest leczenie
• dalsze wykonywanie pracy mogłoby pogorszyć stan zdrowia

KROK III – WYDANIE ORZECZENIA

Po przeprowadzeniu badania lekarz wydaje orzeczenie określające zasadność udzielenia urlopu oraz jego długość.

KROK IV – UDZIELENIE URLOPU

Na podstawie orzeczenia pracodawca udziela pracownikowi urlopu zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Ile trwa urlop dla poratowania zdrowia?

Długość urlopu zależy od przepisów właściwych dla danej grupy zawodowej. Przykładowo w przypadku nauczycieli:

• jednorazowo może trwać maksymalnie 12 miesięcy,
• łączny okres wszystkich urlopów nie może przekroczyć 3 lat przez cały okres zatrudnienia.

Każdorazowo długość urlopu wynika z orzeczenia lekarskiego.

Urlop dla poratowania zdrowia a zwolnienie lekarskie – porównanie

Choć oba rozwiązania dotyczą problemów zdrowotnych pracownika, nie są tym samym.

Czy każdy pracownik może otrzymać urlop dla poratowania zdrowia?

Pracownicy zatrudnieni na podstawie Kodeksu pracy nie mają ogólnego prawa do urlopu dla poratowania zdrowia. Jeżeli pogorszenie stanu zdrowia uniemożliwia wykonywanie pracy, mogą korzystać przede wszystkim ze:

• zwolnienia lekarskiego,
• świadczenia rehabilitacyjnego,
• urlopu wypoczynkowego,
• innych uprawnień wynikających z przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych.

Podsumowanie

Urlop dla poratowania zdrowia jest szczególnym uprawnieniem przewidzianym wyłącznie dla określonych grup zawodowych. Najczęściej korzystają z niego nauczyciele, jednak możliwość jego otrzymania przewidują także inne ustawy regulujące wykonywanie wybranych zawodów. Warunkiem uzyskania urlopu jest spełnienie przesłanek określonych w przepisach oraz uzyskanie odpowiedniego orzeczenia lekarskiego. W czasie urlopu pracownik pozostaje zatrudniony i w zależności od obowiązujących regulacji zachowuje prawo do wynagrodzenia.