Tworzenie aplikacji mobilnej zgodnie z prawem. O czym musisz pamiętać?

Czym jest aplikacja mobilna?

Definicja aplikacji mobilnej

Definicja ta ma charakter funkcjonalno-techniczny i została sformułowana na potrzeby regulacji dotyczących dostępności cyfrowej. Jej celem nie jest kompleksowe określenie statusu prawnego aplikacji mobilnych w całym systemie prawa, lecz wyznaczenie zakresu obowiązków podmiotów publicznych w zakresie zapewnienia dostępności.

Dlatego, aby właściwie zrozumieć pojęcie aplikacji mobilnej w systemie prawa, konieczne jest wyjście poza regulacje dotyczące dostępności cyfrowej i uwzględnienie również prawa autorskiego.

Ochrona prawnoautorska aplikacji mobilnej

Podstawowym aktem prawnym regulującym ochronę twórczości jest ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 tej ustawy Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).

W art. 1 ust. 2 ustawodawca wskazuje przykładowy katalog utworów, wśród których wymienia m.in.:

• utwory wyrażone słowem, symbolami matematycznymi lub znakami graficznymi, w tym programy komputerowe,
• utwory plastyczne,
• fotograficzne,
• wzornictwa przemysłowego,
• architektoniczne i urbanistyczne,
• muzyczne i słowno-muzyczne,
• sceniczne oraz
• audiowizualne.

Aplikacja mobilna w rozumieniu prawa autorskiego jest programem komputerowym, który podlega ochronie na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z art. 74 ust. 1, programy komputerowe podlegają ochronie jak utwory literackie, o ile przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej. Ochronie prawnoautorskiej w istocie podlega zarówno kod źródłowy, jak i kod wynikowy aplikacji, czyli wszystkie elementy składające się na jej funkcjonalności. Jednocześnie, niezależnie od samego kodu, ochronie mogą podlegać także projektowane rozwiązania funkcjonalne oraz warstwa graficzna interfejsu użytkownika (GUI).

W praktyce aplikacja mobilna jest więc złożonym rezultatem działalności twórczej, który może obejmować jednocześnie:

• program komputerowy (kod źródłowy i wynikowy),
• elementy graficzne interfejsu użytkownika (UI),
• elementy doświadczenia użytkownika (UX),
• treści tekstowe,
• materiały audiowizualne, dźwięki, animacje,
• niekiedy również elementy wzornictwa przemysłowego.

Każdy z tych elementów może stanowić samodzielny utwór w rozumieniu prawa autorskiego, o ile spełnia przesłanki twórczości i indywidualności. Co więcej, aplikacja mobilna lub jej poszczególne elementy mogą korzystać z ochrony prawnoautorskiej już na etapie prac projektowych lub developerskich.

Zgodnie z przepisem art. 74 ust. 2–4 ustawy o prawie autorskim ochrona programu komputerowego obejmuje wszystkie formy jego wyrażenia, przy czym idee i zasady stojące u podstaw programu nie podlegają ochronie. Autorskie prawa majątkowe do programu stworzonego przez pracownika w ramach stosunku pracy przysługują pracodawcy, chyba że umowa stanowi inaczej. Prawa majątkowe obejmują m.in.:

• trwałe lub czasowe zwielokrotnienie programu w całości lub w części dowolnymi środkami,
• tłumaczenie, przystosowywanie i wprowadzanie zmian w programie, z zachowaniem praw osoby dokonującej zmian,
• rozpowszechnianie, w tym użyczenie lub najem programu komputerowego lub jego kopii.

Dzięki temu każda aplikacja mobilna jest chroniona zarówno jako program komputerowy, jak i jako zbiór elementów twórczych, co oznacza konieczność odpowiedniego uregulowania praw do jej tworzenia, modyfikacji i udostępniania użytkownikom.

Po lekturze obowiązujących aktów prawnych można wyciągnąć dwa kluczowe wnioski:

• Po pierwsze, ustawodawca wprowadza precyzyjną definicję aplikacji mobilnej, która pozwala określić, co w praktyce podlega regulacjom dotyczącym usług cyfrowych i dostępności.
• Po drugie, aplikacja mobilna, jako program komputerowy i zespół elementów twórczych, podlega ochronie prawnej, zarówno w zakresie kodu źródłowego, jak i interfejsu, treści czy elementów graficznych i UX.

Oznacza to, że każdy, kto tworzy lub udostępnia aplikację, powinien uwzględnić przepisy prawa autorskiego i odpowiednio zabezpieczyć swoje prawa oraz prawa osób uczestniczących w tworzeniu aplikacji.

Tworzenie aplikacji mobilnej a prawo autorskie

Prawo autorskie odgrywa istotną rolę w procesie tworzenia aplikacji mobilnej. Każdy element aplikacji, który spełnia przesłanki utworu, podlega ochronie prawnej niezależnie od formalności, rejestracji czy oznaczeń.

Szczególnego znaczenia nabiera kwestia praw autorskich w relacjach z osobami tworzącymi aplikację, ponieważ już sam fakt zapłaty wynagrodzenia lub zawarcia umowy o wykonanie aplikacji nie powoduje automatycznego przejścia autorskich praw majątkowych. Jeżeli strony nie uregulują tej kwestii w sposób jednoznaczny, prawa do aplikacji mogą pozostać przy twórcy (np. programiście).

Dlatego w praktyce konieczne jest:

• zawarcie umów przenoszących autorskie prawa majątkowe lub udzielających licencji,
• precyzyjne określenie pól eksploatacji (np. utrwalanie, zwielokrotnianie, wprowadzanie do obrotu, udostępnianie w sklepach z aplikacjami);
• uregulowanie praw do modyfikacji, rozwoju i dalszego wykorzystywania aplikacji;
• zapewnienie praw do elementów graficznych, fontów, zdjęć, muzyki i bibliotek zewnętrznych.

Jak stworzyć aplikację mobilną zgodnie z prawem?

Tworzenie aplikacji mobilnej zgodnie z prawem wymaga, aby już na etapie planowania uwzględnić obowiązujące przepisy prawa, które regulują sposób jej projektowania, wdrażania i dalszego funkcjonowania. W praktyce wiele obowiązków prawnych powstaje już na etapie projektowania funkcjonalności, architektury systemu czy modelu biznesowego.

Kluczowe znaczenie ma w szczególności:

• określenie, kto jest właścicielem praw do aplikacji i jej poszczególnych elementów,
• ustalenie relacji prawnych z programistami, grafikami, UX designerami i innymi twórcami,
• zaprojektowanie aplikacji w sposób zgodny z przepisami o ochronie danych osobowych,
• przygotowanie kompletnej dokumentacji prawnej dla użytkowników.

Z perspektywy prawa aplikacja mobilna nie jest wyłącznie narzędziem technologicznym, lecz usługą świadczoną drogą elektroniczną, co oznacza konieczność stosowania m.in. przepisów:

• RODO,
• ustawy o ochronie danych osobowych,
• ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną,
• prawa autorskiego,
• przepisów ustawy o ochronie praw konsumentów (jeżeli aplikacja kierowana jest do konsumentów),
• pod kątem AI Act (UE),
• a w niektórych przypadkach również regulacji sektorowych (np. finansowych, medycznych czy edukacyjnych).

Należy przy tym podkreślić, że zakres obowiązków prawnych nie jest jednolity dla wszystkich aplikacji mobilnych. Każdorazowo zależy on od charakteru aplikacji, jej przeznaczenia oraz modelu funkcjonowania. Inne wymogi prawne będą miały zastosowanie w przypadku aplikacji sprzedażowej (np. e-commerce), inne przy aplikacjach będących grami mobilnymi, a jeszcze inne przy aplikacjach informacyjnych, edukacyjnych czy narzędziowych.

Z tego względu już na etapie koncepcyjnym konieczna jest precyzyjna weryfikacja przedmiotu aplikacji, zakresu oferowanych funkcjonalności oraz grupy docelowej użytkowników. Dopiero na tej podstawie możliwe jest prawidłowe zidentyfikowanie przepisów, które będą miały zastosowanie do konkretnego projektu, oraz odpowiednie dostosowanie zarówno rozwiązań technicznych, jak i dokumentacji prawnej. W praktyce brak takiej analizy może prowadzić do pominięcia istotnych regulacji, w szczególności w przypadku aplikacji objętych dodatkowymi reżimami prawnymi, np. w obszarze usług finansowych, ochrony zdrowia, gier losowych czy usług skierowanych do dzieci.

Aplikacja mobilna a RODO

Jeżeli aplikacja mobilna w jakikolwiek sposób przetwarza dane osobowe, jej twórca lub właściciel występuje w roli administratora danych osobowych w rozumieniu RODO. Dotyczy to nie tylko aplikacji wymagających rejestracji użytkownika, lecz także takich, które:

• zbierają adresy e-mail,
• wykorzystują identyfikatory urządzeń,
• śledzą lokalizację użytkownika,
• analizują zachowanie użytkowników w aplikacji,
• integrują się z zewnętrznymi systemami, w szczególności analitycznymi, reklamowymi lub płatniczymi.

Wobec powyższego administrator danych zobowiązany jest również do realizacji podstawowych obowiązków wynikających z RODO, takich jak:

• spełnienie obowiązku informacyjnego wobec użytkowników, obejmującego wskazanie zakresu, celów i okresu przetwarzania danych,
• uzyskanie odpowiednich zgód, jeżeli przetwarzanie danych opiera się na zgodzie użytkownika, w tym w przypadku danych szczególnych kategorii (np. danych dotyczących zdrowia),
• zapewnienie bezpieczeństwa danych poprzez zastosowanie adekwatnych środków technicznych i organizacyjnych, takich jak szyfrowanie czy mechanizmy uwierzytelniania,
• zawarcie umów powierzenia przetwarzania danych z podmiotami trzecimi, jeżeli uczestniczą one w przetwarzaniu danych (np. dostawcy usług chmurowych),
• umożliwienie użytkownikom skutecznej realizacji przysługujących im praw, w tym prawa do ograniczenia przetwarzania danych.

Aplikacja mobilna – jak stworzyć regulamin?

Regulamin aplikacji mobilnej określa ramy prawne, które umożliwiają użytkownikom korzystanie z aplikacji w sposób zgodny z przepisami i bez ryzyka. Regulamin jako podstawy dokument

Regulamin aplikacji mobilnej jest jednym z podstawowych dokumentów prawnych warunkujących legalne i bezpieczne udostępnianie aplikacji użytkownikom. Określa zasady korzystania z aplikacji oraz relacje pomiędzy operatorem a użytkownikami. W wielu przypadkach jego posiadanie nie jest jedynie dobrą praktyką, lecz obowiązkiem wynikającym wprost z przepisów prawa.

Regulamin aplikacji mobilnej stanowi regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną w rozumieniu art. 8 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Oznacza to, że jego treść musi spełniać ustawowe wymogi informacyjne oraz jasno określać warunki korzystania z aplikacji jako usługi cyfrowej świadczonej drogą elektroniczną.

W praktyce regulamin pełni funkcję umowy zawieranej drogą elektroniczną pomiędzy usługodawcą a użytkownikiem, najczęściej konsumentem. Porządkuje on relacje prawne stron, określa przedmiot i cel działania aplikacji, zakres odpowiedzialności, zasady korzystania z praw autorskich oraz warunki dostępu do funkcjonalności. Jednocześnie pozwala ograniczyć ryzyko naruszenia przepisów prawa konsumenckiego i stosowania klauzul niedozwolonych.

Brak regulaminu lub jego wadliwa treść może zostać uznany za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przedsiębiorcy grozi w takim przypadku kara pieniężna w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku poprzedzającym nałożenie kary, nawet jeśli naruszenie miało charakter nieumyślny. W konsekwencji regulamin nie jest dokumentem fakultatywnym, lecz kluczowym elementem zgodnego z prawem funkcjonowania aplikacji mobilnej i e-sklepu.

Elementy regulaminu aplikacji mobilnej

Z perspektywy przepisów ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną regulamin aplikacji mobilnej powinien obejmować co najmniej następujące obszary:

• POSTANOWIENIA OGÓLNE – oznaczenie podmiotu udostępniającego aplikację (nazwa, forma prawna, adres), opis aplikacji i świadczonej usługi, definicje pojęć używanych w regulaminie (np. korzystający, konto, aplikacja, usługa, dane osobowe, konsument).
• SPOSOBY ZAWIERANIA UMOWY I ZAKŁADANIA KONTA UŻYTKOWNIKA – informacje o tym, w jaki sposób użytkownik może zawrzeć umowę na korzystanie z aplikacji oraz zakładać konto, w tym procedury rejestracji, wymagane dane, ewentualne potwierdzenie zgód i akceptacji regulaminu.
• ZAKRES I WARUNKI KORZYSTANIA Z APLIKACJI – opis funkcjonalności aplikacji, ewentualne ograniczenia techniczne, minimalne wymagania sprzętowe i systemowe, zasady dostępności aplikacji, informacje o aktualizacjach oraz zmianach funkcjonalnych.
• ZASADY KORZYSTANIA Z APLIKACJI – warunki tworzenia i prowadzenia konta użytkownika (jeżeli jest wymagane), zasady bezpieczeństwa, zakazy nadużyć, w tym w szczególności zakaz ingerowania w kod aplikacji, obchodzenia zabezpieczeń, wprowadzania szkodliwego oprogramowania czy wykorzystywania aplikacji w sposób sprzeczny z jej przeznaczeniem lub przepisami prawa.
• ZASADY ODPŁATNOŚCI – ceny, dostępne modele rozliczeń (jednorazowa opłata, subskrypcja), terminy płatności, zasady zmiany cen, informacje o automatycznym odnawianiu dostępu oraz możliwości rezygnacji z dalszego korzystania z aplikacji.
• ODPOWIEDZIALNOŚĆ PODMIOTU UDOSTĘPNIAJĄCEGO APLIKACJĘ – zakres i ograniczenia odpowiedzialności, informacje o przerwach technicznych, pracach serwisowych, sile wyższej oraz odpowiedzialności za dane wprowadzane przez korzystających, z uwzględnieniem bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.
• REKLAMACJE – sposób i forma zgłaszania reklamacji dotyczących działania aplikacji, terminy udzielania odpowiedzi oraz zasady rozpatrywania zgłoszeń.
• DANE OSOBOWE I PRYWATNOŚĆ – wskazanie administratora danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania danych, zakres przetwarzanych danych, prawa przysługujące korzystającym oraz odesłanie do polityki prywatności, zgodnie z wymogami RODO.
• WYPOWIEDZENIE I ZAKOŃCZENIE KORZYSTANIA Z APLIKACJI – zasady rezygnacji z aplikacji, rozwiązania umowy, w tym w trybie natychmiastowym, skutki zakończenia korzystania z aplikacji oraz zasady postępowania z danymi po zakończeniu umowy.
• POSTANOWIENIA KOŃCOWE – informacje o prawie właściwym, właściwości sądu, zasadach zmiany regulaminu oraz sposobie informowania korzystających o zmianach.

Prawidłowo przygotowany regulamin aplikacji mobilnej pełni nie tylko funkcję informacyjną, lecz także ochronną. Ogranicza ryzyko sporów, porządkuje relacje z użytkownikami oraz stanowi istotny element wykazania zgodności działania aplikacji z obowiązującymi przepisami prawa.

A jeśli chcesz wiedzieć, co powinien zawierać regulamin sklepu internetowego, to przeczytaj ten artykuł.

Podsumowanie

Tworzenie aplikacji mobilnej wymaga uwzględnienia zarówno aspektów technicznych, jak i prawnych. Niezbędne jest określenie praw autorskich, przygotowanie regulaminu oraz zapewnienie zgodności z przepisami o ochronie danych osobowych (RODO). Zakres obowiązków prawnych zależy od charakteru aplikacji, bowiem inne są dla e-commerce, inne dla gier czy aplikacji edukacyjnych. Tylko kompleksowe podejście począwszy od planowania funkcjonalności po dokumentację prawną pozwala udostępnić aplikację użytkownikom w sposób bezpieczny i zgodny z prawem.