Wykorzystanie muzyki w filmie – ścieżka dźwiękowa a prawa autorskie

×

Muzyka a przepisy prawa autorskiego

Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ochronie podlega każdy przejaw twórczości o indywidualnym charakterze, niezależnie od jego wartości, przeznaczenia czy formy wyrażenia.

Z kolei w przepisie art. 1 ust. 2 tej ww. ustawy wymieniono przykładowe kategorie utworów, wśród których znalazły się m.in. kompozycje muzyczne, utwory słowno-muzyczne oraz dzieła audiowizualne, takie jak filmy.

Utworem jest zatem każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Biorąc pod uwagę powyższe, niewątpliwie muzyka jest uznawana i chroniona przez prawo jako utwór artystyczny. Oznacza to, że każda oryginalna kompozycja, niezależnie od formy zapisu i przeznaczenia, podlega ochronie prawnej od momentu jej powstania.

Ochrona utworu muzycznego obowiązuje niezależnie od:

• formy jego zapisu (nuty, nagranie, zapis cyfrowy),
• wartości artystycznej czy komercyjnej,
• sposobu publikacji i rozpowszechniania.

Natomiast przedmiotem ochrony prawnoautorskiej mogą być:

• kompozycję i tekst,
• nagranie utworu,
• aranżację i adaptację.

Legalne wykorzystanie muzyki w filmie

Jeśli chodzi o legalne wykorzystanie muzyki z poszanowaniem praw autorskich, to istnieje kilka zgodnych z prawem sposobów na wykorzystywanie utworów muzycznych, przykładowo:

• uzyskanie zgody twórcy – pozwolenie autora na dalsze rozpowszechnianie jego utworu;
• zawarcie umowy cywilnoprawnej – jeśli ktoś chce nabyć autorskie prawa majątkowe do utworu, może podpisać odpowiednią umowę z twórcą;
• korzystanie z utworów wolnych od praw autorskich – dotyczy to dzieł, których ochrona wygasła lub które zostały udostępnione na zasadach pozwalających na ich swobodne użycie;
• wykorzystanie w zakresie dozwolonego użytku;
• nabycie licencji na utwór poprzez organizacje zajmujące się zarządzaniem prawami autorskimi;
• zlecenie stworzenia oryginalnej/indywidualnej muzyki – najlepszym rozwiązaniem dla twórców filmowych jest zamówienie unikalnej ścieżki dźwiękowej u kompozytora.
WAŻNE – muzyka, której prawa autorskie wygasły (np. po 70 latach od śmierci twórcy), może być wykorzystywana bez ograniczeń. Dotyczy to zarówno klasycznych kompozycji, jak i starszych nagrań, o ile ich prawa majątkowe również wygasły.

O legalności muzyki na Tik Toku przeczytasz w tym artykule.

Organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi

Czy wiesz, że w Polsce działa największa organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, która od ponad 100 lat wspiera twórców?

ZAIKS oznacza Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych. Jest to polska organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, która zajmuje się ochroną praw twórców oraz dystrybucją należnych im wynagrodzeń za wykorzystanie ich utworów. Dzięki temu związkowi autorzy mogą skupić się na tworzeniu, a ich praca jest należycie wynagradzana.

Związek ten zrzesza szerokie grono twórców – od kompozytorów, autorów tekstów, scenarzystów, tłumaczy, plastyków, aż po choreografów i wydawców muzycznych. Pełni również rolę mecenasa kultury i prowadzi działalność socjalną na rzecz swoich członków.

Do zadań ZAIKS-u należy:

• udzielanie licencji na korzystanie z utworów w imieniu twórców,
• pobieranie opłaty od firm i instytucji wykorzystujących dzieła artystyczne,
• wypłacanie tantiemy twórcom, dbając o sprawiedliwy podział środków.

Ścieżka dźwiękowa a prawa autorskie – podsumowanie

Wykorzystywanie cudzej muzyki wymaga przestrzegania przepisów prawa autorskiego, co oznacza konieczność uzyskania odpowiednich licencji lub zgody właścicieli praw. Istnieje kilka legalnych sposobów na włączenie muzyki do filmu, takich jak zakup licencji, korzystanie z utworów objętych licencją Creative Commons, wykorzystywanie dzieł z domeny publicznej lub stworzenie oryginalnej ścieżki dźwiękowej. Pamiętaj, że przestrzeganie praw autorskich chroni przed konsekwencjami prawnymi, które mogą okazać się niekiedy dotkliwe.

A jeśli chcesz wiedzieć więcej na temat portfolio i praw autorskich, to przeczytaj ten artykuł.

Stan prawny na dzień: 11.02.2025 r.