Dni wolne za oddanie krwi – dla pracownika i przedsiębiorcy. Jak rozliczyć?

×

Ile wolnego od pracy za oddanie krwi?

Pracownikowi, który oddał krew przysługuje z tego tytułu zwolnienie z pracy.

Przed wystąpieniem epidemii COVID w Polsce za czas oddania krwi przysługiwał 1 (jeden) dzień zwolnienia. W czasie pandemii oraz stanu zagrożenia epidemicznego, czas ten został rozszerzony na 2 dni wolnego.

Od 20 kwietnia 2023 zaczęły obowiązywać przepisy, które przyznają dwa dni zwolnienia z pracy już na stałe.

Oznacza to, że jeśli pracownik oddaje krew, to – niezależnie od tego, czy w kraju występuje stan zagrożenia epidemicznego – ma prawo skorzystać z 2 dni zwolnienia z pracy; na dzień oddawania krwi oraz dzień po nim kolejno następujący. Przy czym musi to być dzień kolejny. Jeśli pracownik odda krew w piątek, to nie przysługuje mu wolne w poniedziałek, ponieważ kolejnym dniem po dniu oddania krwi jest tutaj sobota.

Jeśli chodzi o pracowników, to sytuacja tu jest jasna – oddaje krew, ma prawo do 2 dni płatnego zwolnienia z pracy, okres ten nie jest wliczany do urlopu.

Czy przedsiębiorca, który oddał krew może wziąć L4?

Temat oddawania krwi przez przedsiębiorcę był przedmiotem Interpelacji nr 25691 w sprawie zwolnienia z obowiązkowych składek honorowych dawców krwi prowadzących jednoosobowe działalności gospodarcze. Zadano w niej w pytania:

• czy honorowo oddającemu krew przedsiębiorcy nie winno przysługiwać przynajmniej zwolnienie z obowiązkowych składek uwzględniających każdorazowo 2 dni po donacji, które przysługują chociażby pracownikom?
• czy w przypadku, gdy honorowym dawcą krwi jest przedsiębiorca, te dwa dni wolnego przysługujące każdemu honorowemu dawcy nie powinny być dla przedsiębiorcy traktowane np. jako zwolnienie lekarskie.

Na oba pytania odpowiedź jest negatywna. W odpowiedzi poselskiej, stwierdzono, że “(…) nie należy porównywać albo też próbować zrównać pod każdym względem sytuacji osób prowadzących pozarolniczą działalność z pracownikami. (…) pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Natomiast każdy przedsiębiorca sam decyduje jak kiedy i w jakich godzinach będzie pracował, jak również kiedy i jak długo będzie odpoczywał. (…).”.

Ministerstwo w odpowiedzi na interpelację, dalej stwierdza również “(…) określenie iż czas, w którym przedsiębiorca oddaje krew i podlega okresowym badaniom lekarskim dawców krwi, jest okresem niezdolności do pracy (przyznaniem zwolnienia lekarskiego) spowodowałoby właśnie powstanie nierówności między pracownikami, a osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność w kwestii objęcia ubezpieczeniami społecznymi (…)”.

A zatem, przedsiębiorca, który odda krew nie może wziąć sobie z tego tytułu zwolnienia z wykonywania działalności gospodarczej. Nie może także wziąć na tę okoliczność zwolnienia L4.

Oddanie krwi a składki ZUS

Oddanie krwi nie wpływa na składki ZUS ani u pracowników ani u przedsiębiorców. Zarówno pracownik, jak i osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega w tym czasie ubezpieczeniom społecznym, mimo niewykonywania w ten dzień (czy w dzień kolejny) swoich obowiązków zawodowych.

Przedsiębiorca ma możliwość nieopłacania ZUS jedynie za czas zawieszenia działalności gospodarczej. Przy czym nie można zawiesić działalności na krócej niż 30 dni.

Odliczenie krwi od podatku

Oddanie krwi jest darowizną na cele pożytku publicznego i można ją odliczyć w rocznym PIT. Aby ustalić wysokość odliczenia należy pomnożyć ilość rocznie oddanej krwi wyrażonej w litrach przez 130 (stały wskaźnik).

Ulga podatkowa dla krwiodawców przysługuje pracownikom oraz przedsiębiorom opodatkowanym na zasadach ogólnych oraz na ryczałcie. Nie rozliczą jej firmy będące na podatku liniowym. Po więcej informacji w tym temacie zapraszamy do artykułu: Ulga w zeznaniu podatkowym – ulga dla krwiodawców.

Jak widzimy, pracownicy mają więcej przywilejów z tytułu oddania krwi. Przysługuje im zwolnienie z pracy na ten czas oraz możliwość odliczenia oddanej krwi od podatku.

Przedsiębiorca zaś może skorzystać jedynie z opcji odliczenia krwi od podatku. I to tylko jeśli firma jest opodatkowana na zasadach ogólnych lub ryczałtem. Przedsiębiorca, który stosuje podatek liniowy w żaden sposób nie skorzysta z oddania krwi – nie przysługuje mu zwolnienie, L4, mniejsze składki ZUS oraz nie ma prawa odliczenia oddanej krwi od podatku.

Źródło: Narodowe Centrum Krwi

Oddanie krwi a zwolnienie od pracy – co zmieniło się od maja 2026 r.?

Od 2026 roku regionalne centra krwiodawstwa i krwiolecznictwa zaczęły stosować jednolite zasady dokumentowania nieobecności osób, które zgłosiły się do oddania krwi, ale ostatecznie nie zostały zakwalifikowane do donacji.

Warto przy tym podkreślić, że nie doszło do zmiany przepisów prawa. Nadal obowiązują te same regulacje dotyczące zwolnienia od pracy dla honorowych dawców krwi. Zmiana dotyczy wyłącznie praktyki stosowanej przez centra krwiodawstwa przy wystawianiu zaświadczeń potwierdzających obecność kandydata na dawcę.

Jak było wcześniej?

Przez wiele lat poszczególne regionalne centra krwiodawstwa stosowały różne rozwiązania. Część placówek wystawiała zaświadczenia obejmujące cały dzień nieobecności w pracy także wtedy, gdy kandydat na dawcę nie został dopuszczony do oddania krwi. Inne centra wskazywały natomiast jedynie czas niezbędny do przeprowadzenia procedury kwalifikacyjnej.

W praktyce oznaczało to, że osoby znajdujące się w podobnej sytuacji mogły otrzymywać dokumenty o różnym zakresie, w zależności od miejsca zgłoszenia się do centrum krwiodawstwa.

Ujednolicenie praktyki

W celu wyeliminowania rozbieżności Krajowa Rada do spraw Krwiodawstwa miała wydać uchwałę-wytyczne, zgodnie z którymi w przypadku braku kwalifikacji do donacji zaświadczenie o oddaniu krwi powinno obejmować wyłącznie faktyczny czas pobytu w centrum krwiodawstwa. Czas ten miałby być liczony od momentu rejestracji do lekarza przeprowadzającego kwalifikację do wyjścia od lekarza z gabinetu.

W rezultacie osoby, które zgłoszą się do oddania krwi, lecz nie zostaną zakwalifikowane do donacji, otrzymują obecnie zaświadczenia wskazujące konkretne godziny nieobecności. Nie jest już potwierdzana nieobecność obejmująca cały dzień pracy. W praktyce oznacza to, że pozostały czas pracy w danym dniu pracownik powinien normalnie przepracować, zgodnie z obowiązującym go rozkładem. Nieobecność na czas badań nie jest traktowana jako urlop ani zwolnienie lekarskie L4.

Nowe zasady doprecyzowują również przypadki, w których pracownik nie będzie mógł skorzystać ze zwolnienia od pracy. Dotyczy to w szczególności sytuacji zawinionych przez dawcę, takich jak:

• zgłoszenie się do oddania krwi po spożyciu alkoholu;
• zignorowanie wcześniejszej dyskwalifikacji;
• świadome naruszenie zasad kwalifikacji.

W takich przypadkach pracodawca będzie mógł odmówić uznania nieobecności za usprawiedliwioną.

Co z osobami, które oddadzą krew?

Zmiana nie dotyczy dawców, którzy faktycznie oddadzą krew lub jej składniki. W ich przypadku nadal obowiązuje prawo do zwolnienia od pracy przez 2 dni – w dniu oddania krwi oraz w dniu następnym – z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Skąd data 1 maja 2026 r.?

W obiegu pojawia się informacja, że nowe zasady obowiązują od 1 maja 2026 r. Nie jest znany publicznie dokument wskazujący właśnie ten termin jako moment wejścia w życie nowych zasad.

Dodatkowo sama uchwała lub wytyczne Krajowej Rady do spraw Krwiodawstwa nie są powszechnie dostępne w publicznych źródłach. Z przekazywanych informacji wynika, że dokument miał charakter wewnętrzny i został skierowany do jednostek organizacyjnych publicznej służby krwi. Z tego względu trudno jednoznacznie zweryfikować zarówno dokładną treść wytycznych, jak i datę rozpoczęcia ich stosowania przez wszystkie centra krwiodawstwa.

Podstawy prawne – co mówią przepisy

Przepisy pozostały bez zmian, są to dwa główne źródła:

1. Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz.U. 1997 nr 106 poz. 681) – art. 9 – “zasłużonemu honorowemu dawcy krwi i honorowemu dawcy krwi przysługuje: 1) zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od wykonywania czynności służbowych w dniu, w którym oddaje krew, oraz w dniu następnym, a także na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi (…)”.
2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. 1996 nr 60 poz. 281) – §12 – “Pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi. Pracodawca jest również obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy”.

Zaświadczenie ze stacji krwiodawstwa

Dokumentem potwierdzającym oddanie krwi/czas przebywania w RCKiK jest zaświadczenie wystawione przez placówkę publicznej służby krwi. Powinno ono zawierać datę oddania krwi, pieczątkę centrum krwiodawstwa oraz podpis osoby upoważnionej.

Takie zaświadczenie dla pracodawcy, czy dla urzędu skarbowego można uzyskać m.in. poprzez Internetowe Konto Pacjenta (IKP).

Aby uzyskać zaświadczenie, należy wejść na stronę www.pacjent.gov.pl i zalogować się na swoje Internetoweg Konto Pacjenta (IKP). Następnie należy przejść do zakładki „Apteczka”, a potem wybrać „Krwiodawstwo”. Kolejnym krokiem jest wejście w zakładkę „Złożenie wniosku lub udzielenie zgody” i wybranie z listy rozwijanej rodzaju wniosku, który chcemy otrzymać. Po kliknięciu przycisku „Zapisz” wniosek zostanie wysłany do realizacji.

Status realizacji wniosku oraz gotowe dokumenty można sprawdzić w zakładce „Krwiodawstwo”, wybierając opcję „Lista złożonych wniosków”.

Pracodawca ma obowiązek usprawiedliwić czas nieobecności i za niego zapłacić tylko w takim wymiarze, jaki widnieje na oficjalnym zaświadczeniu ze stacji krwiodawstwa. Jeśli na dokumencie wpisano konkretne godziny, to czas spędzony na dojazd do centrum krwiodawstwa i powrót z niego nie wlicza się do tego płatnego okienka, chyba że stacja uwzględniła go w zaświadczeniu.