Tata na rodzicielskim, równi w domu — równi w pracy. Omówienie raportu

×

W kwietniu 2026 roku minęły trzy lata od wdrożenia dyrektywy work-life balance w Polsce (która weszła w życie 26 kwietnia 2023 roku). Z tej okazji ZUS wraz z Fundacją Share the Care regularnie analizuje sytuację ojców i matek na rynku pracy oraz poziom ich zaangażowania w opiekę nad dziećmi. Wyniki tych analiz, obejmujące pełne dane za lata 2023–2025 oraz trendy na rok 2026, zostały omówione w raportach z serii „Tata na rodzicielskim” oraz najnowszym zestawieniu “Równość rodzicielska w Polsce trzy lata od wdrożenia dyrektywy unijnej work-life balance” podsumowującym trzy lata zmian, z których dane przedstawimy w tym artykule.

Raport: Tata na rodzicielskim. Co liczby mówią o ojcostwie w Polsce

Raport „Tata na rodzicielskim. Co liczby mówią o ojcostwie w Polsce” stanowi część kampanii „Równi w domu – równi w pracy. To się wszystkim opłaca” (oraz jej kontynuacji „Facet na 100 PRO”), której celem jest budowanie świadomości ojców na temat ich praw i korzyści płynących z dzielenia się urlopami rodzicielskimi.

Urlopy wykorzystywane przez ojców – część statystyczna

Na skutek dyrektywy work-life balance coraz więcej ojców korzysta z urlopów rodzicielskich. Jeszcze w 2022 roku z urlopu rodzicielskiego skorzystało 3,7 tys. ojców, w 2023 roku było ich już 19 tys., w 2024 roku 41,9 tys., a według danych za 2025 rok liczba ta wzrosła do około 57 tys. ojców.

Jest to pozytywny trend, jednak nadal większość ojców nie korzysta z przysługującego im urlopu rodzicielskiego. W 2025 roku odsetek ojców korzystających z tego uprawnienia wyniósł 24%, podczas gdy w 2024 roku było to 17%, a w 2023 roku 7%.

Zasiłki macierzyńskie dla matek i ojców

Przeciętna dzienna wysokość zasiłku macierzyńskiego mamy z tytułu urlopu macierzyńskiego w 2023 roku to 111,52 zł, zaś dla taty (z tytułu urlopu ojcowskiego) to 204,38 zł.

Przeciętna dzienna wysokość zasiłku macierzyńskiego mamy z tytułu urlopu rodzicielskiego w tym samym roku wynosiła natomiast 101,10 zł, zaś dla taty było to 152,72 zł.

Najnowsze dane za rok 2025 pokazują dalszy wzrost wysokości świadczeń związany ze wzrostem płac, ale też utrzymującą się lukę płacową: średni dzienny zasiłek dla ojca za urlop rodzicielski wzrósł do 255 zł, podczas gdy dla matki wynosił 175 zł (relacja zasiłku matek do zasiłku ojców wzrosła jednak z 49% w 2023 roku do 69% w 2025 roku).

Udział przeciętnego dziennego zasiłku matki z tytułu urlopu macierzyńskiego (skorygowanego do 100%) w przeciętnym dziennym zasiłku ojca z tytułu urlopu ojcowskiego w latach 2014–2025

Źródło: Raport: Równość rodzicielska w Polsce trzy lata od wdrożenia dyrektywy unijnej work-life balance: https://rowni.sharethecare.pl/

Procent ojców na urlopie rodzicielskim

Statystyki pokazują dynamiczny wzrost zainteresowania urlopem rodzicielskim wśród ojców:

• 2022 r. – 1% ojców (3,7 tys.),
• 2023 r. – 7% ojców (19 tys.),
• 2024 r. – 17% ojców (41,9 tys.),
• 2025 r. – 24% ojców (57 tys.).

Oznacza to, że w ciągu trzech lat od wdrożenia dyrektywy work-life balance liczba ojców korzystających z urlopu rodzicielskiego wzrosła ponad piętnastokrotnie.

Wskaźnik wykorzystania urlopu rodzicielskiego w latach 2014–2025:

Źródło: Raport: Równość rodzicielska w Polsce trzy lata od wdrożenia dyrektywy unijnej work-life balance: https://rowni.sharethecare.pl/

Choć wzrosła liczba ojców korzystających z urlopów rodzicielskich, to zmalała długość tych urlopów. Dla porównania w 2022 roku tata przebywał na urlopie rodzicielskim średnio 98 dni, w 2023 roku 49 dni, w 2024 roku 47 dni, a w 2025 roku średni czas ten wyniósł 43 dni (dla porównania mamy korzystają średnio ze 143 dni). Pokazuje to, że coraz więcej ojców korzysta z urlopu rodzicielskiego, jednak najczęściej wykorzystują oni głównie nieprzenoszalną część urlopu wynoszącą 9 tygodni.

Maleje liczba ojców na urlopie ojcowskim

Mężczyźni pobierający zasiłki macierzyńskie z tytułu urlopu ojcowskiego w latach 2011–2025 oraz wskaźnik jego wykorzystania.

Źródło: Raport: Równość rodzicielska w Polsce trzy lata od wdrożenia dyrektywy unijnej work-life balance: https://rowni.sharethecare.pl/

Odsetek mężczyzn, którzy korzystają z urlopu ojcowskiego, spadł w ciągu trzech lat o 9 punktów procentowych – z 67% w 2023 roku do 58% w 2025 roku.

Autorzy raportu stwierdzają, że spadek odsetka mężczyzn korzystających z urlopu wynika prawdopodobnie z nałożenia się dwóch czynników:

• wprowadzenia zasady nietransferowalności 9 tygodni urlopu rodzicielskiego („use it or lose it”) oraz
• niewystarczającego rozumienia przez rodziców różnic między przysługującymi uprawnieniami.

Według wymagającej dalszej weryfikacji hipotezy część ojców, obawiając się utraty 9-tygodniowej części urlopu rodzicielskiego, korzysta z niej w pierwszej kolejności, nieświadomie rezygnując z urlopu ojcowskiego, mimo że ten można wykorzystać tylko do ukończenia przez dziecko 1. roku życia, podczas gdy urlop rodzicielski przysługuje do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.

Trend ten podważa także argument o dominującej roli motywacji ekonomicznej – ojcowie rezygnują z urlopu ojcowskiego płatnego w 100% na rzecz urlopu rodzicielskiego z zasiłkiem na poziomie 70%, co wskazuje, że obawa przed utratą nowego uprawnienia jest silniejsza niż kalkulacja finansowa. Zdaniem autorów raportu wynika to przede wszystkim z braku rzetelnej informacji i pokazuje, że edukacja rodziców w tym zakresie pozostaje niewystarczająca.

Co zmieniła dyrektywa work-life balance?

W wyniku nowelizacji Kodeksu pracy urlop rodzicielski został wydłużony do 41 tygodni (ciąża pojedyncza) i 43 tygodni (ciąża mnoga), z czego 9 tygodni jest zarezerwowane dla drugiego rodzica.

Ojcowie uzyskali także prawo indywidualne do urlopu rodzicielskiego. Indywidualne prawo oznacza, że jest ono niezależnie od uprawnień i zatrudnienia matki.

Dodatkowo został również skrócony czas na wykorzystanie urlopu ojcowskiego, który służy przede wszystkim opiece nad mamą i dzieckiem po porodzie. To świadczenie tata musi wykorzystać do końca pierwszego roku życia dziecka. Potem ono przepada. Urlop ojcowski trwa 2 tygodnie i jest w 100% płatny.

Więcej o zmianach przeczytasz w naszym artykule: Dyrektywa Work-life balance – jakie zmiany w kodeksie pracy wprowadza?

Urlopy dla ojców – kalendarium

2011 rok – urlop ojcowski. Jak nazwa wskazuje, skierowany do ojców. W krótkim czasie wykorzystanie tego świadczenia wśród mężczyzn wzrosło do prawie 60%.

2013 rok — urlop rodzicielski. Prawo do urlopu dla taty było uzależnione od prawa mamy, która musiała zrzec się swojej części na rzecz drugiego rodzica. Do 2022 roku w znacznej części to świadczenie wykorzystywały w całości mamy, a tylko 1% ojców.

2023 rok — urlop rodzicielski po zmianach. Ojcowie zyskali prawo do indywidualnego urlopu, który jest niezależny od prawa mamy. Wprowadzono także 9-tygodniowy nieprzenoszalny urlop na drugiego rodzica.

Urlopy dla ojców – część merytoryczna

W tej części przedstawimy, jakie urlopy w związku z narodzinami dziecka przysługują tacie (warto wiedzieć, że nie jest to tylko urlop ojcowski), a także prawdy i mity związane z urlopami dla ojców.

Rodzaje urlopów (także dla taty) po urodzeniu się dziecka

Poniżej przytaczamy zestawienie urlopów dla ojców związanych z narodzinami dziecka, które można także odnaleźć w raporcie „Tata na rodzicielskim”.

Źródło: https://teamrodzina.pl/rowni-w-domu-pracy-2024/

Prawdy i mity

„Tata ma tylko 9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla siebie i nic więcej.” FAŁSZ. W przypadku ciąży pojedynczej rodzice mają do dyspozycji 41 tygodni urlopu rodzicielskiego. Każde z rodziców ma prawo do 9 tygodni urlopu, którego nie może przekazać drugiemu rodzicowi. Pozostałe 23 tygodnie mogą być dowolnie podzielone między mamę i tatę. W przypadku ciąży mnogiej, rodzice mają 43 tygodnie urlopu rodzicielskiego, z tym samym podziałem na 9 tygodni dla każdego z rodziców i 25 tygodni do dowolnego podziału.

„Wniosek o uśrednienie zasiłku na 81,5% oznacza, że osoba składa wniosek o pełny wymiar urlopu rodzicielskiego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim.” FAŁSZ. Wniosek o uśrednienie zasiłku dotyczy jedynie wysokości zasiłku, a nie wniosku o urlop. Niezłożenie tego wniosku skutkuje podziałem zasiłku na 100% za okres urlopu macierzyńskiego i 70% za urlop rodzicielski. Wniosek o urlop rodzicielski należy składać na innym wniosku.

„Tacie przysługuje tylko urlop tacierzyński.” FAŁSZ. W kodeksie pracy nie istnieje pojęcie urlopu tacierzyńskiego, mimo że często używa się tego zwrotu w odniesieniu do różnych świadczeń związanych z opieką nad dzieckiem. Istnieją natomiast cztery rodzaje urlopów: macierzyński, ojcowski, rodzicielski i wychowawczy. Nie ma więc podstaw do mówienia o urlopie tacierzyńskim jako odrębnym rodzaju urlopu.

„Tata na działalności gospodarczej nie ma żadnych praw.” FAŁSZ. Tata-przedsiębiorca nie ma prawa do urlopów, ale ma prawo do zasiłków za okres poszczególnych urlopów. Za ten czas zostanie mu również obniżona podstawa składek ZUS.

„Zasiłek dla taty na urlopie rodzicielskim wynosi zawsze 70% podstawy wymiaru zasiłku.” FAŁSZ. Jeśli tata zdecyduje się na 16 tygodni urlopu rodzicielskiego, otrzyma zasiłek macierzyński w wysokości 70% wymiaru zasiłku za pierwsze 9 tygodni, a za pozostałe 7 tygodni otrzyma zasiłek w wysokości 81,5% podstawy wymiaru zasiłku, jeśli mama złożyła wcześniej wniosek o uśrednienie zasiłku.

„Tata korzystający z urlopu po narodzinach dziecka otrzymuje zasiłek macierzyński.” PRAWDA. Ojciec korzystający z urlopu ojcowskiego lub rodzicielskiego otrzymuje formalnie zasiłek macierzyński (taka nazwa dla tego rodzaju świadczenia została ustanowiona w Kodeksie pracy).

„Urlop macierzyński trwa rok.” FAŁSZ. Urlop macierzyński trwa 20 tygodni, a następnie rodzicielski trwa 41 tygodni i jest przeznaczony dla obu rodziców. W praktyce kobiety często korzystają z całego urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, co daje łącznie 52 tygodnie, czyli rok. Należy jednak pamiętać, że nie jest to roczny urlop macierzyński.

Tata na rodzicielskim – podsumowanie

Różnice między kobietami i mężczyznami w wysokości świadczeń wypłacanych rodzicom wynikają nie tylko z rozwoju kariery zawodowej, ale także z faktu, że mamy poświęcają więcej czasu na wychowywanie dzieci.

Oznacza to, że kobiety nie budują kapitału emerytalnego, co skutkuje także niższą emeryturą (średnia emerytura kobiety w grudniu 2023 roku wyniosła 2920,98 zł, a mężczyzny – 4251,56 zł).

Podział urlopu rodzicielskiego ma na celu podział obowiązków związanych z opieką nad dzieckiem, aby nie tylko matki, ale i ojcowie mogli zrozumieć, czym jest opieka nad dzieckiem na pełen etat.