Fałszywe reklamy w internecie – jak rozpoznać oszustwo i chronić się przed wyłudzeniem?

Oszustwa reklamowe w Internecie mogą prowadzić nie tylko do utraty pieniędzy, ale również do wyłudzenia danych osobowych czy danych do logowania. Jednocześnie wykorzystanie w reklamie wizerunku konkretnej osoby bez jej zgody może stanowić bezprawne wykorzystanie wizerunku i prowadzić do odpowiedzialności prawnej.

Jak rozpoznać fałszywą reklamę? Na co zwrócić uwagę przed kliknięciem w link lub przekazaniem pieniędzy? I jakie prawa przysługują osobie, której wizerunek został wykorzystany bez zgody? W tym artykule wyjaśniamy, jak rozpoznać zagrożenie i jakie działania można podjąć w przypadku bezprawnego wykorzystania wizerunku w Internecie.

Fałszywe reklamy w Internecie – na czym polega problem?

Fałszywe reklamy w Internecie to przekazy, których treść, forma lub sposób prezentacji mogą wprowadzać odbiorców w błąd, w szczególności w zakresie właściwości oferowanego produktu lub usługi, warunków skorzystania z oferty, tożsamości reklamodawcy czy przewidywanych korzyści.

Mechanizm tego rodzaju działań często polega na wykorzystaniu elementów zwiększających wiarygodność przekazu, takich jak oznaczenia znanych przedsiębiorców, wizerunki osób publicznych, wypowiedzi rzekomych ekspertów czy materiały przypominające fragmenty programów informacyjnych. Celem może być skłonienie odbiorcy do podjęcia określonego działania, w szczególności przekazania danych osobowych, danych uwierzytelniających lub środków pieniężnych. Po kliknięciu w reklamę użytkownik może zostać przekierowany na stronę internetową, która imituje witrynę istniejącego przedsiębiorcy lub instytucji. Następnie może zostać nakłoniony do wypełnienia formularza, podania danych płatniczych, dokonania wpłaty lub nawiązania kontaktu z podmiotem oferującym rzekome usługi.

Szczególne ryzyko wiąże się z reklamami dotyczącymi inwestycji, w których przedstawiane są obietnice szybkiego i wysokiego zysku przy jednoczesnym pomijaniu lub bagatelizowaniu ryzyka inwestycyjnego. Tego rodzaju przekazy wymagają weryfikacji zarówno pod kątem rzetelności prezentowanych informacji, jak i wiarygodności podmiotu oferującego usługę.

Ocena prawna takiego przekazu powinna uwzględniać przede wszystkim jego treść, sposób prezentacji oraz potencjalny wpływ na decyzje konsumenta. Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym działanie wprowadzające w błąd może polegać na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji lub prezentowaniu informacji prawdziwych w sposób mogący wprowadzać w błąd, jeżeli skutkiem jest lub może być podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której w innych okolicznościach by nie podjął.

Przykład:

Użytkownik mediów społecznościowych widzi reklamę z wizerunkiem znanej osoby, która rzekomo informuje o rozpoczęciu programu inwestycyjnego umożliwiającego szybkie pomnożenie oszczędności. Reklama zawiera logo rozpoznawalnej firmy oraz komunikat sugerujący, że udział w programie pozwala osiągnąć wysoki zysk przy minimalnym ryzyku. Po kliknięciu użytkownik zostaje przekierowany na stronę internetową przypominającą profesjonalną platformę inwestycyjną i proszony o podanie danych kontaktowych oraz dokonanie pierwszej wpłaty. W rzeczywistości osoba, której wizerunek wykorzystano, nie promuje żadnej takiej inwestycji, a reklama służy do wyłudzenia danych lub pieniędzy.

Więcej na temat: Reklama zgodna z prawem – co i w jaki sposób można reklamować?

Oszustwa reklamowe w internecie – jak rozpoznać podejrzaną reklamę?

Nie każda reklama internetowa, która wygląda profesjonalnie i wiarygodnie, rzeczywiście pochodzi od rzetelnego sprzedawcy lub usługodawcy. Oszustwa reklamowe w Internecie mogą przybierać różne formy od fikcyjnych sklepów i nieistniejących usług po reklamy wykorzystujące cudzy wizerunek lub zmanipulowane materiały audiowizualne.

Przed podjęciem decyzji o zakupie warto zwrócić uwagę na kilka charakterystycznych elementów, które mogą wskazywać na próbę wprowadzenia konsumenta w błąd.

I. PRESJA CZASU, NIEKOŃCZĄCE SIĘ PROMOCJE

Jednym z elementów, który powinien wzbudzić ostrożność, jest wywieranie na konsumenta presji na natychmiastowe podjęcie decyzji. Reklama może sugerować, że oferta jest dostępna wyłącznie przez krótki czas albo że liczba dostępnych produktów lub miejsc jest ograniczona.

Sam komunikat o promocji czasowej nie oznacza oczywiście, że reklama jest nieuczciwa. Jeżeli jednak presji czasu towarzyszy brak podstawowych informacji o sprzedawcy lub usługodawcy, nietypowy sposób płatności albo konieczność szybkiego przekazania pieniędzy, warto dokładnie zweryfikować ofertę przed zawarciem umowy.

Warto zwrócić uwagę również na komunikaty sugerujące niekończącą się promocję lub stale przedłużaną wyprzedaż. Przykładem mogą być reklamy sklepów takich jak Renee czy Born2be, w których odbiorca może spotkać komunikaty o wyjątkowej, ograniczonej czasowo promocji. Sam fakt prowadzenia promocji nie oznacza oczywiście, że reklama jest fałszywa. Jeżeli jednak podobny komunikat jest wielokrotnie powtarzany lub stale pojawia się jako „ostatnia szansa”, może to wywierać na konsumenta presję i skłaniać go do szybkiego zakupu.

https://uokik.gov.pl/niekonczace-sie-promocje-decyzja-prezesa-uokik

Przykład:

Reklama oferuje markowe obuwie w cenie 70% niższej od rynkowej i zawiera komunikat: „Tylko dziś! Pozostało 5 par – zamów w ciągu 10 minut”. Po kliknięciu konsument zostaje przekierowany do nieznanego sklepu internetowego, który nie podaje pełnych danych sprzedawcy. Taki sposób prezentacji oferty powinien skłonić konsumenta do jej dokładnego sprawdzenia przed dokonaniem płatności.

II. PODEJRZANIE ATRAKCYJNA CENA

Znaczna różnica między ceną reklamowanego produktu a jego ceną rynkową może być sygnałem ostrzegawczym, szczególnie gdy dotyczy popularnych lub markowych produktów.

Przykład:

Telefon, którego cena u oficjalnych sprzedawców wynosi około 4 000 zł, jest reklamowany za 999 zł. Reklama prowadzi do sklepu, który nie podaje informacji pozwalających łatwo ustalić tożsamość przedsiębiorcy, a jedyną dostępną formą płatności jest przelew z góry.

III. WYKORZYSTANIE WIZERUNKU ZNANEJ OSOBY

Wizerunek osoby publicznej może zostać wykorzystany w reklamie w celu zwiększenia jej wiarygodności i wywołania u odbiorcy przekonania, że dana osoba korzysta z produktu lub rekomenduje określoną usługę.

Na skalę problemu zwracał uwagę również NASK, który w lipcu 2024 r. opublikował listę osób, których wizerunki zostały wykorzystane przez przestępców do tworzenia materiałów typu deepfake. Lista obejmowała 121 osób, których wizerunki wykorzystywano w oszustwach kierowanych do użytkowników polskiego internetu, m.in. na Facebooku, TikToku, platformie X oraz YouTube. Wśród wymienionych osób znalazł się również Rafał Brzoska.

https://archiwum.nask.pl/download/30/4987/listaosobwykorzystanychdodeepfake01-072024.pdf

Przykład:

Przykładem fałszywej reklamy w Internecie były materiały wykorzystujące wizerunek Rafała Brzoski, w tym nagrania typu deepfake sugerujące, że rekomenduje on określone inwestycje. W rzeczywistości nie udzielał takiej rekomendacji. Sprawa miała również dalszy ciąg prawny, interweniował Prezes UODO, a następnie była przedmiotem postępowania sądowego dotyczącego odpowiedzialności Mety za umożliwienie wykorzystanie wizerunku Rafała Brzoski i Omeny Mensah w tego rodzaju reklamach.Przypadek ten pokazuje, że bezprawne wykorzystanie wizerunku w internecie może służyć zwiększeniu wiarygodności fałszywej oferty i skłonieniu odbiorcy do podjęcia określonego działania, w tym przekazania pieniędzy.

IV. BRAK RZETELNYCH INFORMACJI O SPRZEDAWCY LUB USŁUGODAWCY

Szczególną ostrożność powinien wzbudzić przekaz, w którym trudno ustalić, kto faktycznie oferuje produkt lub usługę. Dotyczy to w szczególności braku danych przedsiębiorcy, adresu, danych kontaktowych czy informacji dotyczących zasad reklamacji i zwrotu.

Reklama prowadzi do strony oferującej elektronikę w atrakcyjnych cenach, jednak na stronie nie można znaleźć pełnych danych przedsiębiorcy ani informacji o zasadach zwrotu. Przed dokonaniem zakupu konsument powinien zweryfikować, z kim faktycznie zawiera umowę.

V. NIETYPOWY ADRES STRONY INTERNETOWEJ

Adres strony może stanowić istotną wskazówkę pozwalającą ocenić wiarygodność reklamy. Literówki, dodatkowe znaki lub domena niezwiązana z nazwą przedsiębiorcy mogą wskazywać na próbę podszycia się pod istniejącą firmę.

Przykład:

Reklama sugeruje, że pochodzi od znanej marki odzieżowej, ale po kliknięciu prowadzi do domeny zawierającej nazwę marki z dodatkowymi znakami i nietypowym rozszerzeniem. Przed zakupem należy sprawdzić, czy strona rzeczywiście należy do wskazanego przedsiębiorcy.

VI. MATERIAŁY WIDEO I AUDIOWIZUALNE

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku reklam wykorzystujących nagrania wideo, głos lub wizerunek konkretnej osoby. Rozwój narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję umożliwia tworzenie lub modyfikowanie materiałów audiowizualnych w sposób, który może utrudniać odbiorcy ocenę ich autentyczności. W reklamie może zostać wykorzystane nagranie przypominające wypowiedź przedsiębiorcy, celebryty lub eksperta, mimo że osoba ta w rzeczywistości nie udzieliła takiej wypowiedzi ani nie rekomendowała produktu lub usługi.

Przykład:

Reklama internetowa zawiera nagranie znanego przedsiębiorcy, który rzekomo poleca określony produkt. Materiał wygląda jak autentyczny wywiad, jednak został zmodyfikowany przy użyciu technologii deepfake. Przed podjęciem decyzji o zakupie warto sprawdzić, czy podobne nagranie lub informacja została opublikowana na oficjalnych kanałach osoby albo przedsiębiorcy. Wykorzystanie takiego materiału może mieć również znaczenie prawne, jeżeli bez zgody wykorzystano wizerunek lub głos konkretnej osoby albo przypisano jej wypowiedzi, których w rzeczywistości nie złożyła.

Więcej na temat: Treści generowane przez sztuczną inteligencję. Czy i jak należy oznaczać treści stworzone przez AI?

Jak chronić się przed oszustwami reklamowymi w internecie?

Najskuteczniejszą ochroną jest weryfikowanie informacji przed wykonaniem jakiejkolwiek czynności, która może wiązać się z przekazaniem pieniędzy lub danych. Przed kliknięciem reklamy warto sprawdzić, kto jest jej nadawcą. Jeżeli reklama dotyczy inwestycji, należy zweryfikować podmiot oferujący usługę oraz nie opierać decyzji wyłącznie na zdjęciu czy wypowiedzi osoby przedstawionej w materiale.

W przypadku reklam wykorzystujących wizerunek znanych osób warto również sprawdzić oficjalne profile tej osoby. Jeżeli dana osoba rzeczywiście promuje określony produkt lub usługę, informacja o współpracy powinna być możliwa do zweryfikowania w niezależnym źródle. Pamiętaj, że nie należy również kierować się samym wyglądem strony internetowej, bowiem profesjonalna grafika, logo znanej firmy czy nagranie wysokiej jakości nie przesądzają o wiarygodności oferty.

Co zrobić, gdy padłeś ofiarą fałszywej reklamy?

Jeżeli użytkownik podejrzewa, że trafił na fałszywą reklamę lub został wprowadzony w błąd, warto przede wszystkim zabezpieczyć dowody i odpowiednio zareagować.

Przede wszystkim należy:

• nie podejmować dalszych działań za pośrednictwem podejrzanej strony,
• nie podawać kolejnych danych osobowych ani danych do logowania,
• zachować adres strony internetowej,
• zrobić zrzuty ekranu reklamy i strony,
• zachować wiadomości e-mail, SMS-y i korespondencję,
• zachować potwierdzenia płatności, jeżeli doszło do zakupu,
• skontaktować się z bankiem, jeżeli w związku z fałszywą reklamą doszło do płatności,
• zgłosić podejrzaną stronę lub reklamę do CERT Polska,
• w przypadku podejrzenia popełnienia przestępstwa zawiadomić Policję lub prokuraturę.

Jeżeli fałszywa reklama doprowadziła do oszustwa, wyłudzenia danych lub innego działania mogącego stanowić przestępstwo, można oczywiście zgłosić sprawę Policji lub prokuraturze. Warto przy tym przedstawić zgromadzone dowody, w szczególności zrzuty ekranu, adresy stron internetowych oraz korespondencję. Zachowanie dowodów może mieć znaczenie nie tylko przy zgłoszeniu sprawy odpowiednim organom, ale również w przypadku późniejszego dochodzenia roszczeń.

Więcej na temat: Gdzie i w jaki sposób zgłosić przestępstwo internetowe? Wzór zawiadomienia do pobrania

Podsumowanie

Fałszywe reklamy w internecie stają się coraz bardziej zaawansowane. Wykorzystanie sztucznej inteligencji, deepfake oraz wizerunku osób powszechnie znanych powoduje, że rozpoznanie oszustwa może być trudniejsze niż wcześniej. Jednocześnie rozwój technologii nie oznacza, że wykorzystanie cudzego wizerunku staje się prawnie dozwolone. Bezprawne wykorzystanie wizerunku w internecie może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej, a w określonych przypadkach również do odpowiedzialności na innych podstawach prawnych. Z perspektywy użytkownika najważniejsze jest zachowanie ostrożności. Reklama wykorzystująca znaną osobę nie jest dowodem autentyczności oferty, a atrakcyjna obietnica zysku nie powinna zastępować samodzielnej weryfikacji informacji. W przypadku podejrzenia oszustwa warto przede wszystkim nie podejmować pochopnych działań, zabezpieczyć dowody i odpowiednio szybko zgłosić sprawę właściwym podmiotom.