Fundacja rodzinna – zmiany 2026. Jak założyć fundację oraz jak wygląda jej rozliczenie?

×

Od momentu wprowadzenia fundacji rodzinnej w 2023 roku przepisy zdążyły jednak dostarczyć wielu praktycznych pytań i wątpliwości. Jednakże rok 2026 przynosi kolejne istotne zmiany, dlatego przed podjęciem decyzji o założeniu fundacji warto wiedzieć, na jakich zasadach funkcjonuje ona obecnie i z jakimi konsekwencjami podatkowymi się wiąże.

O tym jak założyć fundację rodzinną i jak wygląda opodatkowanie fundacji rodzinnej i wypłaty na rzecz beneficjentów przeczytasz w poniższym artykule!

Czym jest fundacja rodzinna i jak ją założyć?

Fundacja rodzinna to stosunkowo nowy instrument prawny, który został uregulowany w odrębnym akcie prawnym, tj. w ustawie z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej.

Cel fundacji rodzinnej nieco różni się od celu zwykłej fundacji przede wszystkim tym, że zadaniem fundacji rodzinnej jest gromadzenie i zarządzenie mieniem w interesie beneficjentów oraz spełnianie świadczeń na ich rzecz.

Zalety fundacji rodzinnej:

• skuteczna sukcesja w firmach rodzinnych;
• rzetelne zarządzanie majątkiem rodzinnym;
• odseparowanie majątku rodzinnego od prywatnego;
• gwarancja prowadzenia firmy w sposób ciągły;
• akumulacja i ochrona kapitału;
• możliwość poczynienia nowych inwestycji;
• zabezpieczenie beneficjentów poprzez wypłacanie im świadczeń.

Aby założyć fundację rodzinną, należy w szczególności:

• złożyć oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo testamencie;
• ustalić statut;
• sporządzić spis mienia;
• ustanowić wymagane organy fundacji;
• wnieść fundusz założycielski w wysokości co najmniej 100 000 zł;
• uzyskać wpis do Rejestru Fundacji Rodzinnych.

Fundator

Fundatorem fundacji rodzinnej może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych.

Fundacja rodzinna może być utworzona przez więcej niż jednego fundatora, jednakże należy pamiętać, że fundacja tworzona w testamencie może mieć tylko jednego fundatora.

Beneficjent

Beneficjentem fundacji rodzinnej będzie mogła zostać:

• osoba fizyczna,
• organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego,
• fundator.

Fundacja rodzinna w przypadku beneficjenta będącego osobą fizyczną może w szczególności pokrywać koszty jego utrzymania lub kształcenia, a w przypadku beneficjenta będącego organizacją pozarządową, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, prowadzącą działalność pożytku publicznego – wspierać działalność pożytku publicznego.

Zarząd

Głównymi zadaniami zarządu fundacji rodzinnej są:

• prowadzenie spraw fundacji rodzinnej oraz reprezentowanie jej;
• realizacja celów fundacji rodzinnej określonych w statucie;
• podejmowanie czynności związanych z zapewnieniem płynności finansowej i wypłacalności fundacji rodzinnej;
• tworzenie, prowadzenie i aktualizowanie listy beneficjentów zgodnie z przepisami ustawy oraz zasadami zawartymi w statucie;
• informowanie beneficjenta o przysługującym mu świadczeniu;
• spełnianie świadczenia przysługującego beneficjentowi.

Fundacja rodzinna – najważniejsze zasady

Podatki w fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna korzysta ze szczególnych zasad opodatkowania. W praktyce oznacza to, że podatek dochodowy jest w dużej mierze odroczony do momentu wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów.

Warto zapamiętać, że:

• fundacja rodzinna co do zasady nie płaci CIT od dochodów objętych ustawowym zwolnieniem podatkowym – podatek pojawia się przede wszystkim w momencie wypłaty świadczenia na rzecz beneficjenta, przekazania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji albo w przypadkach wskazanych w przepisach dotyczących tzw. ukrytych zysków;
• w przypadku świadczeń na rzecz beneficjentów fundacja rodzinna jest zobowiązana do zapłaty CIT według stawki 15%;
• fundacja rodzinna nie korzysta z preferencyjnej 9% stawki CIT przewidzianej dla małych podatników – podlega odrębnemu reżimowi opodatkowania; opodatkowanie beneficjenta PIT zależy od jego relacji z fundatorem oraz tzw. proporcji podatkowej, dlatego wysokość podatku nie jest jednakowa dla wszystkich beneficjentów;
• świadczenia otrzymywane przez fundatora oraz beneficjentów należących do tzw. grupy „zero” mogą korzystać ze zwolnienia z PIT, przy spełnieniu warunków określonych w ustawie;
• w przypadku pozostałych beneficjentów PIT jest ustalany z uwzględnieniem przepisów dotyczących grup podatkowych oraz proporcji, w jakiej mienie zostało wniesione do fundacji przez fundatora.

W konsekwencji opodatkowanie fundacji rodzinnej należy analizować dwupoziomowo – na poziomie samej fundacji oraz na poziomie beneficjenta. Ostateczne obciążenie podatkowe zależy więc nie tylko od rodzaju uzyskiwanego przez fundację dochodu, ale również od sposobu jego rozdysponowania oraz statusu podatkowego beneficjenta.

Planowane zmiany w opodatkowaniu fundacji rodzinnych od 2027 roku

W 2026 r. trwają prace nad zmianami zasad opodatkowania fundacji rodzinnych. Projekt nowelizacji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przewiduje istotne modyfikacje obecnego modelu opodatkowania. Zgodnie z projektem większość zmian ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r.

Projektowane regulacje mają przede wszystkim ograniczyć możliwość wykorzystywania fundacji rodzinnej do krótkoterminowych operacji majątkowych i optymalizacji podatkowej, przy jednoczesnym zachowaniu jej podstawowej funkcji, jaką jest długoterminowe zarządzanie majątkiem i sukcesja międzypokoleniowa.

Do najważniejszych proponowanych zmian należą:

podwyższenie z 15% do 19% stawki CIT od świadczeń przekazywanych beneficjentom oraz mienia przekazywanego w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej; wprowadzenie 36-miesięcznego okresu, w którym zbycie określonych składników majątku przez fundację nie będzie korzystało ze zwolnienia z CIT; ograniczenie zwolnienia podatkowego w odniesieniu do określonych form najmu nieruchomości, w szczególności najmu krótkoterminowego i usług zakwaterowania; objęcie fundacji rodzinnych regulacjami dotyczącymi zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC) oraz exit tax; rozszerzenie katalogu czynności kwalifikowanych jako ukryte zyski; ograniczenie preferencji podatkowych w przypadku udziału fundacji w określonych podmiotach transparentnych podatkowo; rozszerzenie kręgu członków rodziny fundatora korzystających z preferencji w PIT o zstępnych rodzeństwa fundatora.

Co to oznacza dla fundacji rodzinnych?

Projektowane zmiany oznaczają, że fundacje rodzinne będą musiały jeszcze dokładniej analizować sposób inwestowania i zarządzania posiadanym majątkiem. Szczególne znaczenie będzie miało planowanie transakcji dotyczących nieruchomości, zbywania składników majątkowych oraz struktury inwestycji. Jednocześnie należy podkreślić, że na dzień publikacji artykułu są to rozwiązania projektowane, a nie obowiązujące przepisy. Ostateczny zakres zmian oraz ich wejście w życie zależą od zakończenia procesu legislacyjnego.

Dlatego osoby planujące utworzenie fundacji rodzinnej lub już nią zarządzające powinny uwzględniać zarówno obecne zasady opodatkowania, jak i kierunek planowanych zmian.

Zmiany w Rejestrze Fundacji Rodzinnych od 29 lipca 2026 r.

Od dnia 29 lipca 2026 r. obowiązują zmiany dotyczące funkcjonowania Rejestru Fundacji Rodzinnych. Zostały one wprowadzone rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 kwietnia 2026 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie rejestru fundacji rodzinnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 577).

Nowe regulacje mają przede wszystkim usprawnić dostęp do informacji dotyczących fundacji rodzinnych oraz komunikację z sądem rejestrowym. Przewidziano m.in. możliwość udostępniania informacji z rejestru w formie wydruku komputerowego, a także elektroniczne składanie wniosków o wydanie odpisów, wyciągów, zaświadczeń i informacji z Rejestru Fundacji Rodzinnych.

Zmiany zwiększają również dostępność danych dotyczących fundacji rodzinnych wpisanych do rejestru. Informacje udostępniane za pośrednictwem strony internetowej sądu mogą być samodzielnie pobierane przez zainteresowane osoby, co ma ułatwić weryfikację podstawowych informacji o fundacji.

Warto podkreślić, że zmiany te dotyczą przede wszystkim funkcjonowania i cyfryzacji Rejestru Fundacji Rodzinnych. Nie zmieniają natomiast podstawowych zasad tworzenia fundacji rodzinnej, wysokości funduszu założycielskiego ani zasad jej opodatkowania.

Fundacja a fundacja rodzinna – różnice

Podsumowanie

Fundacja rodzinna stanowi nowoczesne narzędzie planowania sukcesji i długoterminowego zarządzania majątkiem rodzinnym. Nie należy utożsamiać jej ani ze zwykłą fundacją, ani ze spółką kapitałową. Jest odrębną osobą prawną, której celem jest gromadzenie mienia, zarządzanie nim w interesie beneficjentów oraz spełnianie na ich rzecz świadczeń. Przed założeniem fundacji rodzinnej warto dokładnie przeanalizować jej statut, strukturę majątkową, planowane inwestycje oraz zasady opodatkowania świadczeń na rzecz beneficjentów. Ma to szczególne znaczenie w 2026 roku, gdy trwają prace nad kolejnymi zmianami przepisów podatkowych, które zgodnie z obecnym projektem mają zasadniczo wejść w życie od 1 stycznia 2027 roku. Odpowiednio zaplanowana fundacja rodzinna może stanowić skuteczne narzędzie sukcesji, ochrony i pomnażania majątku oraz jego uporządkowanego przekazywania kolejnym pokoleniom.