Urlop macierzyński i zasiłek na umowie zlecenie i współpracy B2B

Kobiety w ciąży są szczególnie chronione przez przepisy prawa pracy o ile pozostają w zatrudnieniu na umowę o pracę. W okresie okołoporodowym i po urodzeniu dziecka przysługuje im między innymi urlop macierzyński. Powstaje pytanie czy takie same uprawnienia mają rodzice zatrudnieni na umowie zlecenie i współpracy B2B. W dzisiejszej publikacji na nie odpowiemy.

Urlop macierzyński ile trwa?

Przepisy regulujące kwestię udzielania urlopów macierzyńskich znajdują się w ustawie Kodeks pracy. Przy czym dotyczą one tylko osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Urlop macierzyński przysługuje obojgu rodzicom, zarówno matce jak i ojcu. W niektórych przypadkach z urlopu macierzyńskiego mogą skorzystać także członkowie najbliższej rodziny. Jest to możliwe w ściśle określonych okolicznościach takich jak:

• śmierć matki,
• porzucenie dziecka przez matkę,
• posiadanie przez matkę orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji,
• z uwagi na stan zdrowia matki, która przebywa w szpitalu lub zakładzie leczniczym w trybie całodowbodowym.

Nie zdefiniowano pojęcia “członków najbliższej rodziny”. Najczęściej przyjmuje się, że są to rodzice ojca i matki dziecka lub ich rodzeństwo.

Na wymiar urlopu macierzyńskiego rzutuje liczba urodzonych dzieci przy jednym porodzie:

• 20 tygodni – przy jednym dziecku,
• 31 tygodni – przy dwójce dzieci,
• 33 tygodnie – przy trójce dzieci,
• 35 tygodni – przy czwórce dzieci,
• 37 tygodni – przy urodzeniu pięciorga i więcej dzieci.

Urlop macierzyński ile płatny?

Zasady wypłaty świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zostały uregulowane w ustawie. Zgodnie z tymi przepisami zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego:

1. Urodziła dziecko.
2. Przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 14 roku życia i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia.
3. Przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do 10 roku życia.

Czy na macierzyńskim można pracować?

Osoby uprawnione do urlopu macierzyńskiego mogą się zastanawiać czy pobieranie zasiłku macierzyńskiego pozbawia ich prawa do pracy? Odpowiedź na to pytanie nie jest wcale taka oczywista. Przepisy nie sprzeciwiają się zatrudnieniu w czasie trwania urlopu macierzyńskiego, ale są pewne ograniczenia.

Zasiłek macierzyński a umowa zlecenie

Do zawierania umowy zlecenie stosuje się przepisy ustawy Kodeks cywilny. Oznacza to, że nie mają tutaj zastosowania takie same przepisy, jak w przypadku umowy o pracę.

Zasiłek macierzyński jest wypłacany pod warunkiem podlegania pod ubezpieczenie chorobowe. W przypadku umowy zlecenie składki na ubezpieczenie chorobowe są dobrowolne. Oznacza to, że jeżeli zleceniobiorca będzie podlegał pod ubezpieczenie chorobowe, to może liczyć na wypłatę zasiłku macierzyńskiego. Wynika to z przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w których jest jasno zapisane, że zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej w okresie ubezpieczenia chorobowego. Wymiar urlopu macierzyńskiego będzie taki sam jak w przypadku osób zatrudnionych na umowę o pracę.

W przypadku zleceniobiorcy wysokość zasiłku macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. Wyliczenia dokonuje się w oparciu o średnie wynagrodzenie z okresu ostatnich 12 miesięcy. Jeśli umowa zlecenie był wykonywana w krótszym przedziale czasowym, to w podstawie znajdzie się średnia z pełnych miesięcy świadczenia umowy.

Urlop macierzyński B2B

Prowadzenie działalności gospodarczej nie pozbawia prawa do urlopu i zasiłku macierzyńskiego. Przy czym kluczowe będzie czy przedsiębiorca zgłosi się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego czy też nie. Jedynie jeśli podatnik podlega pod ubezpieczenie chorobowe będzie mógł ubiegać się o wypłatę zasiłku macierzyńskiego. Takie zgłoszenie powinno być dokonane najpóźniej przed dniem porodu.

Dokumenty przedsiębiorcy do zasiłku macierzyńskiego

W przypadku przedsiębiorców, żeby uzyskać wypłatę zasiłku macierzyńskiego trzeba złożyć do ZUS następujące dokumenty:

• formularz ZUS Z-3b,
• wniosek o urlop macierzyński na formularzu ZUS ZAM,
• skrócony odpis aktu urodzenia dziecka,
• oświadczenie drugiego rodzica o niekorzystaniu z zasiłku macierzyńskiego.

Przedsiębiorca nie może posiadać zadłużenia wobec ZUS powyżej 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jeśli zadłużenie jest wyższe ZUS może nie przyznać zasiłku macierzyńskiego. Jeśli ZUS odmawia wypłaty zasiłku macierzyńskiego, to powinna być wydana decyzja, od której osoba uprawniona ma prawo złożyć odwołanie.

Dokumenty zleceniobiorcy do zasiłku macierzyńskiego

W przypadku zleceniobiorców dokumenty w sprawie zasiłku macierzyńskiego składa zleceniodawca, który jednocześnie występuję w roli płatnika. W takim przypadku do ZUS do ZUS powinny trafić następujące dokumenty:

• formularz ZUS Z-3a,
• wniosek o urlop macierzyński na formularzu ZUS ZAM,
• skrócony odpis aktu urodzenia dziecka,
• oświadczenie drugiego rodzica o niekorzystaniu z zasiłku macierzyńskiego.

W okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe jest finansowane z budżetu państwa.

Jeśli osoba pobierająca zasiłek macierzyński będzie w dalszym ciągu zatrudniona na umowę zlecenie, to w takim przypadku płatnik powinien dokonać wyrejestrowania z ubezpieczeń na formularzu ZUS ZWUA i zarejestrowania na ZUS ZZA z kodem 04 11. W raporcie ZUS RCA pracownik będzie wykazywany z zerowymi składkami. Takie informacje można uzyskać na infolinii ZUS. Jeśli płatnik składek znajdzie się w takiej sytuacji, to najlepiej skontaktować się w tej sprawie z ZUS.

Prowadzenie działalności gospodarczej w trakcie urlopu macierzyńskiego

Przedsiębiorca pobierający zasiłek macierzyński nie musi zawieszać prowadzenia działalności gospodarczej. Oznacza to, że wypłata zasiłku macierzyńskiego nie pozbawia prawa do wystawiania faktur sprzedaży i prowadzenia firmy na takich samych zasadach jak w okresach wcześniejszych.

W okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego przedsiębiorca nie musi opłacać składek na ubezpieczenia społeczne, obowiązkowa jest jedynie składka na ubezpieczenie zdrowotne.

Jeśli przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą i jest jednocześnie zatrudniony na umowę o pracę, to powinien wiedzieć, że zasiłek macierzyński będzie miał wypłacony tylko z jednego tytułu.

Podstawa ustalania zasiłku macierzyńskiego

W przypadku prowadzenia działalności gospodarczej czy zatrudnieniu na umowę zlecenie będą obowiązywały takie same zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego, które zależą od okresu podlegania pod ubezpieczenie chorobowe:

• powyżej 12 miesięcy,
• poniżej 12 miesięcy,
• przed upływem miesiąca.

Podleganie pod ubezpieczenie chorobowe powyżej 12 miesięcy

W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą podstawę do naliczania zasiłku macierzyńskiego stanowi przeciętny miesięczny przychód za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku. Jest to przychód, od którego nalicza się składkę na ubezpieczenie chorobowe Taki przychód pomniejsza się o 13,71%.

Przykład 1

Pani Karolina prowadzi działalność gospodarczą nieprzerwanie od 2022 roku. W dniu 1 maja 2025 roku urodziła dziecko i od tego momentu zaczęła korzystać z zasiłku macierzyńskiego. Przeciętny miesięczny przychód z ostatnich 12 miesięcy, czyli od maja 2024 r. do kwietnia 2025 r. wynosił miesięcznie 6.000 zł.

W tym przypadku podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego wynosi 5.177,40 zł – zgodnie z wyliczeniem – 6.000 zł – (6.000 zł x 13,71%) = 5.177,40 zł.

Podleganie pod ubezpieczenie chorobowe poniżej 12 miesięcy

W przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, podlegającego ubezpieczeniu chorobowemu przez okres krótszy niż okres 12 miesięcy podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi suma:

• przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe po odliczeniu 13,71% tej podstawy za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz
• kwoty stanowiącej iloczyn jednej dwunastej przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe po odliczeniach 13,71% tej podstawy za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz liczby tych miesięcy.

Przykład 2

Pani Ilona rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej od 1 marca 2025 r. Dziecko urodziła 15 grudnia 2025 r. i od tego dnia zaczęła korzystać z prawa do zasiłku macierzyńskiego w wysokości 100%. Pani Ilona nie ma prawa do rozliczania preferencyjnych składek ZUS.

W tym przypadku okres podlegania pod ubezpieczenie chorobowe był krótszy niż 12 miesięcy. Oznacza to, że w podstawie do naliczania zasiłku macierzyńskiego znajdzie się przychód za pełne miesiące od marca do listopada 2025 r. Pani Ilona do naliczania składek społecznych wykazywała kwotę 7.000 zł.

• 5.203,80 zł – przeciętna najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe w 2025 roku na Dużym ZUS,
• 4.490,36 zł – najniższa podstawa po odliczeniu 13,71% zgodnie z wyliczeniem – 5.203,80 zł – (5.203,80 zł x 13,71%) = 4.490,36 zł,
• 1.796,20 zł (7.000 zł – 5.203,80 zł) – kwota przewyższająca najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe,
• 1.549,94 zł – kwota przewyższająca najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe po odliczeniu 13,71% zgodnie z wyliczeniem – 1.796,20 zł – (1.796,20 zł x 13,71%) = 1.549,94 zł,
• 129,17 zł – iloczyn jednej dwunastej przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe po odliczeniach 13,71% zgodnie z wyliczeniem (1.549,94 zł x 1/12),
• 1.162,53 zł – iloczyn jednej dwunastej i liczby pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia zgodnie z wyliczeniem – 129,17 zł x 9 miesięcy = 1.162,53 zł,
• 5.6652,89 zł – podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego zgodnie z wyliczeniem – 4.490,36 zł + 1.162,53 zł = 5.652,89 zł.

Wypłata pierwszego zasiłku macierzyńskiego przysługuje za okres krótszy niż miesiąc od 15 do 31 grudnia 2025 r., tj, za 17 dni.

• 188,43 zł – zasiłek macierzyński za jeden dzień zgodnie z wyliczeniem – 5.652,89 zł x 1/30 = 188,43 zł,
• 3.203,31 zł – podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego za 17 dni grudnia 2025 r. zgodnie z wyliczeniem – 188,43 zł x 17 dni.

Podleganie pod ubezpieczenie chorobowe poniżej miesiąca

Jeśli prawo do zasiłku macierzyńskiego powstanie przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, to przyjmuje się miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz kwotę zadeklarowaną, w przeliczeniu na pełny miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy, po odliczeniu 13,71%.

Przykład 3

Pani Katarzyna zgłosiła się do ubezpieczenia chorobowego w dniu 5 listopada 2025 r. a dziecko urodziło się 20 listopada 2025 roku. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe na Dużym ZUS wynosiła 5.203,80 zł.

• 4.490,36 – podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego zgodnie z wyliczeniem – 5.203,80 zł – (5.203,80 zł x 13,71%),
• 11 dni listopada – okres wypłaty pierwszego zasiłku macierzyńskiego,
• 149,68 zł – kwota zasiłku macierzyńskiego za 1 dzień zgodnie z wyliczeniem – 4.490,36 zł x 1/30,
• 1.646,48 zł – kwota zasiłku macierzyńskiego za 11 dni listopada (149,68 zł x 11 dni).

Podsumowanie

W dzisiejszej publikacji omówiony został temat urlopu macierzyńskiego i zasiłku na umowie zlecenie czy współpracy w ramach B2B.

Wypłata zasiłku macierzyńskiego zależy od tego czy osoba uprawniona podlega pod ubezpieczenie chorobowe czy też nie. Jest to o tyle ważna informacja, że ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej czy zatrudnieniu na umowę zlecenie. Zgłoszenia do ubezpieczenia można dokonać w każdej chwili, przy czym ważne jest żeby było dokonane przed nabyciem prawa do zasiłku.

Jeśli ubezpieczony będzie korzystał tylko z urlopu macierzyńskiego to to zasiłek wynosi 100% podstawy wymiaru. o wysokość będzie zależała od tego od jakiej podstawy jest naliczana składka na ubezpieczenie chorobowe. Jeśli przedsiębiorca korzysta z ulgi na start to nie otrzyma zasiłku macierzyńskiego, ale może ubiegać się o świadczenie rodzicielskie w wysokości 1.000 zł.

W okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego można prowadzić działalność gospodarczą a także pozostawać w zatrudnieniu na umowę zlecenie. Co do zatrudnienia na umowę o pracę, to istnieją pewne ograniczenia.

Stan prawny na dzień: 05.01.2026