Opłata reprograficzna – od kiedy w Polsce? Kto musi ją zapłacić?

×

Zmiany mają istotnie rozszerzyć katalog sprzętów objętych obowiązkiem uiszczania opłat, w tym m.in. smartfony, tablety, komputery czy nośniki pamięci.

W praktyce oznacza to aktualizację systemu, który dotychczas obejmował głównie urządzenia reprograficzne, do realiów cyfrowego korzystania z utworów. W poniższym artykule wyjaśniamy, czym jest opłata reprograficzna, kto jest zobowiązany do jej uiszczania, jak działa mechanizm podziału środków oraz jakie zmiany mogą wejść w życie w 2026 roku.

Opłata reprograficzna a przepisy prawa

Opłata reprograficzna w Polsce została uregulowana w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych i funkcjonuje w polskim porządku prawnym od 2001 roku. Celem tego mechanizmu jest zapewnienie twórcom oraz wydawcom rekompensaty za legalne kopiowanie utworów w ramach dozwolonego użytku prywatnego.

Szczegółowe zasady naliczania opłaty reprograficznej, wysokość stawek oraz wykaz urządzeń i nośników objętych tym obowiązkiem zostały określone w rozporządzeniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Czym jest reprografia?

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić czym jest reprografia i urządzenia reprograficzne:

• reprografia – według słownika języka polskiego oznacza „sporządzanie reprodukcji dokumentów”;
• urządzenia reprograficzne – na podstawie przepisu art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych za urządzenia reprograficzne uznaje się kserokopiarki, skanery i inne podobne urządzenia umożliwiające pozyskiwanie kopii całości lub części egzemplarza opublikowanego utworu.

Podstawa prawna opłaty reprograficznej

Z kolei sama opłata reprograficzna została uregulowana w przepisie art. 20(1) o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z tą regulacją, a w szczególności z ustępem 1:

Przepis ten wprowadza obowiązek ponoszenia opłat reprograficznych przez podmioty, które:

• posiadają urządzenia reprograficzne,
• prowadzą działalność gospodarczą,
• wykonują kopiowanie utworów na rzecz innych osób,
• dokonują zwielokrotnienia na użytek osobisty tych osób.

Przede wszystkim regulacja ta określa kwestie związane z:

• obowiązkiem uiszczania opłat: posiadacze urządzeń reprograficznych, którzy wykonują zwielokrotnienie utworów na zlecenie innych osób (dla ich własnego użytku osobistego), są zobowiązani do uiszczania opłat na rzecz twórców i wydawców; opłata ta ma wynosić do 3% wpływów z tego tytułu;
• podziałem opłat: opłata jest dzielona po równo pomiędzy twórców i wydawców.

Należy jednak zapamiętać, że Po nowelizacji system opłaty reprograficznej odchodzi od stawki do 3% liczonej od przychodów działalności i zastępuje ją jednolitymi, procentowymi opłatami naliczanymi od ceny netto urządzeń i nośników.

Z kolei ustęp 2 wskazanego przepisu zawiera delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Oznacza to, że minister jest uprawniony do wydania rozporządzenia określającego szczegółowe zasady funkcjonowania opłaty reprograficznej, w tym w szczególności:

• wysokość opłat,
• sposób ich pobierania,
• zasady podziału środków,
• wykaz urządzeń i nośników objętych opłatą,
• organizacje odpowiedzialne za pobór i dystrybucję należności.

Przed wydaniem takich regulacji minister powinien zasięgnąć opinii podmiotów działających na rynku praw autorskich, w szczególności organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, stowarzyszeń twórców i wydawców oraz właściwych izb gospodarczych. Należy również podkreślić, że obowiązek uiszczania opłaty reprograficznej nie powstaje w sytuacji, gdy zwielokrotnianie utworów odbywa się na podstawie zgody podmiotu uprawnionego, np. na podstawie zawartej umowy licencyjnej lub innej umowy uprawniającej do korzystania z utworu. W takim przypadku korzystanie z utworu ma charakter legalny i nie wymaga dodatkowej rekompensaty w postaci opłaty

Zastanawiasz się, jak legalnie wykorzystać cudzą muzykę w filmie? Jeśli tak, to przejdź tutaj.

Kto musi płacić opłatę reprograficzną?

W przepisie art. 20(1) ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych użyte zostało słowo „posiadacze”, które odnosi się do wszystkich osób posiadających urządzenie reprograficzne zarówno w sposób samoistny, jak i zależny, którzy prowadzą działalność gospodarczą w zakresie zwielokrotniania utworów dla własnego użytku osobistego osób trzecich. Zatem podmiotem zobowiązanym do zapłaty jest przedsiębiorca zajmujący się zwielokrotnianiem utworów.

Opłatę reprograficzną muszą płacić:

• PRODUCENCI I IMPORTERZY URZĄDZEŃ ORAZ NOŚNIKÓW, które umożliwiają zwielokrotnianie utworów chronionych prawem autorskim, takich jak:
  • drukarki, kserokopiarki, skanery,
  • komputery i tablety,
  • płyty CD/DVD, pamięci USB, dyski zewnętrzne itp.

W tym przypadku opłatę tę przekazuje się za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (np. ZAiKS, Kopipol), a środki te są następnie dzielone pomiędzy uprawnionych twórców, artystów wykonawców oraz producentów i wydawców.

• POSIADACZE URZĄDZEŃ REPROGRAFICZNYCH, którzy:
  • prowadzą działalność gospodarczą,
  • świadczą odpłatne usługi kopiowania (zwielokrotniania) utworów – np. książek, czasopism, artykułów, grafik – dla osób trzecich,
  • a kopiowanie służy wyłącznie osobistemu użytkowi tych osób (np. studentów, klientów indywidualnych).

W takim przypadku podmioty te są zobowiązane do uiszczania opłaty w wysokości do 3% osiąganych wpływów, za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi. Środki uzyskane z opłaty reprograficznej są następnie dzielone w równych częściach pomiędzy twórców i wydawców.

Należy jednak podkreślić, że obowiązek uiszczania opłaty reprograficznej nie powstaje, jeżeli kopiowanie utworów odbywa się na podstawie umowy zawartej z podmiotem uprawnionym, np. w ramach licencji udzielonej przez autora, wydawcę lub innego właściciela praw autorskich.

Od jakich urządzeń będzie pobierana opłata reprograficzna od 2026 roku?

Projekt nowelizacji rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego przewiduje znaczące rozszerzenie katalogu urządzeń i nośników objętych opłatą reprograficzną. Celem zmian jest dostosowanie przepisów do współczesnych sposobów korzystania z utworów oraz realiów rynku cyfrowego.

Dotychczas opłata obejmowała głównie urządzenia uznawane dziś za przestarzałe, takie jak magnetofony, magnetowidy VHS czy klasyczne nośniki optyczne. Od 2026 roku system ma zostać zmodernizowany i skoncentrowany przede wszystkim na urządzeniach służących do przechowywania, kopiowania oraz odtwarzania treści cyfrowych.

SMARTFONY I TELEFONY KOMÓRKOWE

Jedną z najważniejszych zmian będzie objęcie opłatą reprograficzną smartfonów oraz telefonów komórkowych wyposażonych w pamięć o pojemności co najmniej 32 GB. Projekt zakłada, że od takich urządzeń pobierana będzie opłata w wysokości 1% ceny netto. Uzasadnieniem jest fakt, że smartfony są obecnie podstawowym narzędziem służącym do przechowywania muzyki, filmów, e-booków, zdjęć oraz innych utworów chronionych prawem autorskim.

TABLETY

Nowe przepisy obejmą również tablety posiadające pamięć od 32 GB. Podobnie jak w przypadku smartfonów, projekt przewiduje stawkę na poziomie 1% ceny netto urządzenia. Ministerstwo wskazuje, że tablety są powszechnie wykorzystywane do kopiowania, pobierania i odtwarzania treści cyfrowych, dlatego powinny zostać objęte systemem rekompensaty dla twórców.

LAPTOPY I KOMPUTERY

Opłata reprograficzna ma zostać rozszerzona także na:

• laptopy,
• komputery stacjonarne,
• inne komputery przenośne.

Projektowane przepisy przewidują objęcie tych urządzeń stawką 1% ceny netto. Uzasadnieniem jest możliwość kopiowania, przechowywania i zwielokrotniania utworów przy wykorzystaniu pamięci komputerowej oraz dysków wewnętrznych.

TELEWIZORY I DEKODERY Z FUNKCJĄ NAGRYWANIA

Nowelizacja obejmie również telewizory oraz dekodery wyposażone w funkcję nagrywania lub pamięć umożliwiającą przechowywanie treści audiowizualnych.

W praktyce chodzi przede wszystkim o urządzenia typu Smart TV oraz nowoczesne dekodery pozwalające na zapis programów telewizyjnych, filmów lub innych materiałów objętych ochroną prawnoautorską.

DYSKI TWARDE I NOŚNIKI PAMIĘCI

Projekt przewiduje objęcie opłatą także szerokiej kategorii nośników pamięci, w tym:

• dysków HDD,
• dysków SSD,
• kart pamięci,
• pendrive’ów,
• innych nośników służących do przechowywania danych.

Również w tym przypadku planowana stawka wynosi około 1% ceny netto.

URZĄDZENIA REPROGRAFICZNE I MATERIAŁY EKSPLOATACYJNE

Nadal opłatą objęte pozostaną klasyczne urządzenia reprograficzne, takie jak:

• kserokopiarki,
• skanery,
• urządzenia wielofunkcyjne,
• drukarki wykorzystywane do kopiowania utworów.

W systemie pozostaną również wybrane materiały eksploatacyjne oraz nośniki związane z procesem zwielokrotniania treści, m.in.:

• papier wykorzystywany do kopiowania,
• tonery,
• specjalistyczne nośniki do urządzeń reprograficznych.

Jakie urządzenia zostaną usunięte z wykazu?

Projekt nowelizacji przewiduje jednocześnie usunięcie z katalogu wielu urządzeń uznawanych za przestarzałe lub praktycznie niewykorzystywanych przez współczesnych użytkowników. Z wykazu mają zniknąć m.in.:

• magnetowidy VHS,
• klasyczne magnetofony,
• zestawy wieżowe,
• faksy,
• część starszych nośników analogowych.

Wysokość opłaty reprograficznej 2026

W dotychczasowym systemie opłata reprograficzna była powiązana z przychodami uzyskiwanymi z działalności polegającej na kopiowaniu utworów. Wysokość opłaty zależała od struktury kopiowanych materiałów. W praktyce stosowano stawki:

• 1%,
• 1,5%,
• 3%,

Stawki te zależały od udziału utworów chronionych prawem autorskim przeznaczonych do użytku osobistego osób trzecich. Model ten wymagał analizy działalności i był trudny do jednoznacznego rozliczenia.

Po nowelizacji opłata reprograficzna ma charakter produktowy. Oznacza to, że:

• jest naliczana od ceny netto urządzenia lub nośnika,
• obowiązek powstaje przy wprowadzeniu sprzętu na rynek,
• nie uwzględnia się sposobu jego późniejszego wykorzystania,
• nie analizuje się struktury kopiowanych treści.

W nowym systemie wprowadzono stawki procentowe zależne od kategorii urządzenia:

• 1% ceny netto – drukarki, skanery, kserokopiarki, urządzenia wielofunkcyjne,
• 0,75% ceny netto – papier reprograficzny (A4 i A3),
• 1% ceny netto (maks. 100 zł) – urządzenia wielkoformatowe i specjalistyczne systemy kopiujące.

Opłata reprograficzna 2026 – obowiązujące zasady a zmiany od 2026 roku

Do kogo trafia opłata reprograficzna?

I. SEKTOR „AUDIO” (MUZYKA)

Środki przypisane do części audio trafiają do organizacji reprezentujących twórców, wykonawców i producentów muzycznych:

• Stowarzyszenie Autorów ZAiKS – reprezentujące twórców, w tym kompozytorów i autorów tekstów,
• Stowarzyszenie Artystów Wykonawców SAWP – reprezentujące artystów wykonawców (muzyków, wokalistów),
• Związek Producentów Audio-Video (ZPAV) – reprezentujący producentów fonogramów (wytwórnie muzyczne).

II. SEKTOR „WIDEO” (FILM I TELEWIZJA)

W przypadku treści audiowizualnych środki trafiają do:

• Stowarzyszenia Filmowców Polskich (SFP) – reprezentującego twórców filmowych oraz producentów wideogramów (m.in. reżyserów, scenarzystów i studia filmowe),
• Związku Artystów Scen Polskich ZASP – reprezentującego artystów wykonawców, w szczególności aktorów.

III. SEKTOR „REPROGRAFIA” (KSIĄŻKI, PRASA, PUBLIKACJE)

W przypadku części reprograficznej podział środków zależy od rodzaju urządzenia, które generuje opłatę.

urządzenia cyfrowe (smartfony, tablety, komputery, nośniki pamięci) – w odniesieniu do urządzeń takich jak smartfony, tablety, laptopy, komputery, dyski HDD/SSD, pendrive’y czy karty pamięci, środki trafiają do:

• Stowarzyszenia Autorów i Wydawców Copyright Polska – reprezentującego wydawców,
• Stowarzyszenia Dziennikarzy i Wydawców Repropol – uczestniczącego w podziale środków na rzecz twórców i wydawców.

sprzęt reprograficzny (kopiarki, skanery, drukarki) – w przypadku tradycyjnych urządzeń kopiujących i drukujących, takich jak kserokopiarki, skanery czy urządzenia wielofunkcyjne:

• Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska – na rzecz wydawców,
• KOPIPOL – Stowarzyszenie Zbiorowego Zarządzania Prawami Autorskimi Twórców Dzieł Naukowych i Technicznych – na rzecz autorów publikacji naukowych i technicznych.

Jak wygląda podział środków w praktyce?

W praktyce mechanizm działa w następujący sposób: producent lub importer urządzenia (np. smartfona) uiszcza opłatę reprograficzną, najczęściej w wysokości około 1% ceny netto urządzenia. Zebrane środki są następnie dzielone na trzy części odpowiadające głównym sektorom:

• 1/3 – sektor audio (muzyka),
• 1/3 – sektor wideo (film i telewizja),
• 1/3 – sektor reprografii (książki, prasa, publikacje).

Każda z tych części trafia do przypisanych organizacji zbiorowego zarządzania, które następnie dokonują dalszej dystrybucji środków pomiędzy indywidualnych twórców, wykonawców oraz wydawców.

Dlaczego wprowadzane są zmiany?

Ministerstwo Kultury wskazuje, że obecny system opłat reprograficznych nie odpowiada już realiom rynku cyfrowego. Większość treści chronionych prawem autorskim jest dziś kopiowana, przechowywana i odtwarzana przy użyciu smartfonów, komputerów oraz pamięci cyfrowych, które dotychczas nie były objęte opłatą.

Zmiany mają więc:

• zaktualizować katalog urządzeń,
• zwiększyć rekompensatę dla twórców,
• uprościć system poboru opłat,
• dostosować polskie przepisy do rozwiązań funkcjonujących w innych państwach Unii Europejskiej.

W praktyce nowe regulacje mogą przełożyć się na niewielki wzrost cen elektroniki użytkowej, ponieważ producenci i importerzy mogą uwzględniać koszt opłaty reprograficznej w cenie końcowej urządzeń.

Od kiedy będą obowiązywać nowe przepisy?

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczącego opłaty reprograficznej została podpisana 30 kwietnia 2026 r. Przepisy przewidują 6-miesięczne vacatio legis, co oznacza, że nowe regulacje wejdą w życie po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia rozporządzenia. W praktyce nowe zasady dotyczące opłaty reprograficznej zaczną obowiązywać jeszcze w 2026 roku.

Okres przejściowy ma na celu umożliwienie producentom, importerom oraz przedsiębiorcom przygotowanie się do nowych obowiązków wynikających z rozszerzenia katalogu urządzeń objętych opłatą reprograficzną.

Warto zapamiętać, że do momentu wejścia w życie nowelizacji obowiązują dotychczasowe przepisy, a opłata reprograficzna jest naliczana według obecnego katalogu urządzeń i zasad. Nowe regulacje zaczną obowiązywać dopiero po upływie 6-miesięcznego vacatio legis liczonego od dnia ogłoszenia rozporządzenia i dopiero wtedy zastąpią dotychczasowy system.

Podsumowanie

Opłata reprograficzna stanowi mechanizm prawny mający na celu rekompensatę dla twórców za możliwość legalnego kopiowania utworów w ramach dozwolonego użytku prywatnego. Jej konstrukcja opiera się na obowiązku ponoszonym głównie przez producentów i importerów urządzeń oraz podmioty świadczące usługi kopiowania. Planowane zmiany na 2026 rok zakładają istotne rozszerzenie katalogu urządzeń objętych opłatą o sprzęt powszechnie wykorzystywany w cyfrowym obiegu treści, co ma dostosować system do współczesnych realiów technologicznych. W efekcie może to wpłynąć zarówno na rynek elektroniki użytkowej, jak i na sposób finansowania wynagrodzeń dla twórców.

A jeśli interesuje Cię temat związany z pomysłem i jego ochroną prawnoautroską, to przeczytaj ten artykuł.