Brak wydania towaru po zapłacie – prawa konsumenta i konsekwencje dla sprzedającego

Towar może nie zostać wysłany w terminie lub w skrajnych przypadkach wcale, co stawia konsumenta w trudnej sytuacji. W takich okolicznościach kupujący mają określone prawa, a sprzedawcy obowiązki, których niedopełnienie może skutkować koniecznością zwrotu pieniędzy, odszkodowaniami, a w niektórych przypadkach nawet sankcjami administracyjnymi.

Z poniższego artykułu dowiesz się, jakie prawa przysługują konsumentom w sytuacji opóźnienia lub braku wysyłki towaru oraz jakie konsekwencje grożą przedsiębiorcom za niewydanie zakupionego produktu.

Obowiązek sprzedającego względem konsumenta

Brak wydania towaru po opłaceniu zamówienia jest sytuacją dość powszechną i może dotyczyć zarówno zakupów stacjonarnych, jak i na odległość. Opóźnienia w dostawie wynikają z różnych przyczyn, takich jak problemy transportowe, opóźnienia ze strony firmy kurierskiej, duża liczba zamówień w okresach świątecznych lub podczas akcji promocyjnych typu Black Friday, trudności w magazynach czy niespodziewane braki w stanach magazynowych. Czasem opóźnienia dotyczą też produktów wykonywanych indywidualnie na zamówienie. Niezależnie od przyczyn, sprzedawca nie jest zwolniony z obowiązków wynikających z prawa cywilnego i umowy sprzedaży.

Dwustronnie zobowiązujący charakter umowy sprzedaży i obowiązki sprzedawcy

Umowa sprzedaży jest umową dwustronnie zobowiązującą, obie strony mają zarówno prawa, jak i obowiązki wynikające z jej postanowień. Sprzedawca ma prawo do otrzymania ceny oraz obowiązek wydania rzeczy, natomiast kupujący ma prawo do otrzymania towaru oraz obowiązek jego odebrania. Należy zapamiętać, że obowiązek odebrania rzeczy przez kupującego jest ściśle powiązany z obowiązkiem wydania przez sprzedawcę, a ewentualne opóźnienie w odbiorze należy traktować jako zwłokę kupującego, a nie naruszenie umowy.

Podstawowy obowiązek wydania towaru

Podstawowy obowiązek sprzedawcy, tj. wydanie towaru wynika z przepisu art. 535 § 1 Kodeksu cywilnego Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.

Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że wydanie towaru nie jest uprawnieniem sprzedawcy, lecz jego podstawowym i bezwzględnym obowiązkiem, stanowiącym jeden z kluczowych elementów wykonania umowy sprzedaży. Przepis art. 535 § 1 Kodeksu cywilnego wprost nakłada na sprzedawcę dwa odrębne, lecz wzajemnie powiązane zobowiązania:

• po pierwsze – przeniesienie własności rzeczy na kupującego,
• po drugie – faktyczne wydanie tej rzeczy.

Oznacza to, że samo zawarcie umowy i przyjęcie zapłaty nie prowadzi jeszcze do prawidłowego wykonania zobowiązania przez sprzedawcę. Dopiero skuteczne przeniesienie własności połączone z rzeczywistym wydaniem towaru – w siedzibie sprzedawcy albo w miejscu wskazanym przez kupującego, w tym przy sprzedaży na odległość – powoduje, że umowa zostaje wykonana zgodnie z prawem.

Niewydanie towaru w terminie lub w sposób nieodpowiedni stanowi poważne naruszenie umowy i może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych dla sprzedawcy. Obejmuje to obowiązek zwrotu zapłaconej kwoty, możliwość dochodzenia odszkodowania za straty poniesione przez kupującego, a w przypadkach rażąco nierzetelnych działań – odpowiedzialność karną (np. oszustwo, nadużycie zaufania) oraz sankcje administracyjne (np. ze strony UOKiK). Brak wydania towaru może też negatywnie wpłynąć na reputację przedsiębiorcy i zaufanie klientów.

Obowiązki sprzedawcy przy sprzedaży na odległość

Sprzedaż na odległość, np. przez Internet, wiąże się z dodatkowymi obowiązkami sprzedawcy mającymi chronić prawa konsumenta. Przepisy art. 544-546(1) Kodeksu cywilnego precyzują wymagania dotyczące wydania towaru i informacji dla kupującego.

ART. 544 KC – MOMENT WYDANIA I PŁATNOŚĆ

Wydanie rzeczy uznaje się za dokonane w chwili, gdy sprzedawca powierza towar przewoźnikowi zajmującemu się jego transportem. Kupujący płaci dopiero po otrzymaniu przesyłki i możliwości jej sprawdzenia.

ART. 545 KC – SPOSÓB WYDANIA I ODBIORU

Sprzedawca musi przygotować przesyłkę w sposób zapewniający nienaruszalność towaru odpowiednio go pakując i zabezpieczając na czas transportu. Konsument po otrzymaniu przesyłki powinien sprawdzić jej stan i zgłosić ewentualne ubytki lub uszkodzenia, co umożliwia dochodzenie roszczeń wobec przewoźnika lub sprzedawcy.

ART. 546 KC – DOKUMENTY I INFORMACJE

Sprzedawca ma obowiązek przekazać kupującemu wszystkie dokumenty dotyczące towaru oraz udzielić wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego korzystania z rzeczy, w tym instrukcji obsługi, certyfikatów i dokumentów gwarancyjnych.

ART. 546(1) KC – DODATKOWE OBOWIĄZKI PRZY SPRZEDAŻY KONSUMENCKIEJ

Sprzedawca musi podać konsumentowi jasne i rzetelne informacje w języku polskim, w tym:

• rodzaj i cechy towaru
• dane producenta lub importera
• oznaczenia bezpieczeństwa i zgodności z przepisami
• informacje o energochłonności lub innych wymogach prawnych
• umożliwić sprawdzenie jakości, kompletności i działania towaru
• wydać wszystkie elementy wyposażenia oraz instrukcje w języku polskim
• udzielić dodatkowych wyjaśnień na żądanie kupującego

Brak wydania towaru w terminie – jakie uprawnienia przysługują konsumentowi?

Jeżeli sprzedawca nie wyda towaru w terminie określonym w umowie, a w przypadku braku takiego ustalenia – niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia zawarcia umowy, konsument nie pozostaje bez ochrony prawnej. Przepisy przyznają mu konkretne i skuteczne instrumenty, które pozwalają reagować na niewykonanie umowy przez sprzedawcę.

I WERYFIKACJA STANU REALIZACJI ZAMÓWIENIA

W pierwszej kolejności zasadne jest zweryfikowanie, czy zamówiony towar rzeczywiście nie został doręczony. W praktyce zdarzają się bowiem sytuacje, w których przesyłka oczekuje na odbiór w punkcie odbioru lub paczkomacie, a informacja o jej udostępnieniu nie dotarła do konsumenta albo została przez niego przeoczona. Należy również uwzględnić, że w określonych okresach w roku, w szczególności w czasie wzmożonego ruchu sprzedażowego, czas realizacji zamówień może ulec wydłużeniu. Okoliczność ta nie zwalnia jednak sprzedawcy z obowiązku wykonania umowy w rozsądnym terminie ani z odpowiedzialności za jej niewykonanie bądź nienależyte wykonanie.

Przepisy art. 491 i 492 Kodeksu cywilnego wprost określają prawa konsumenta w sytuacji niewydania towaru w terminie. Regulacje te przewidują zarówno możliwość wyznaczenia sprzedawcy dodatkowego terminu na realizację zamówienia, jak i prawo odstąpienia od umowy czy dochodzenia odszkodowania. Dzięki nim konsument nie pozostaje bez ochrony prawnej, nawet gdy sprzedawca zwleka z wydaniem zamówionego towaru.

II WEZWANIE DO WYDANIA TOWARU (WYZNACZENIE DODATKOWEGO TERMINU)

Zgodnie z art. 491 Kodeksu cywilnego, konsument może wyznaczyć sprzedawcy odpowiedni dodatkowy termin na wydanie towaru, z zastrzeżeniem, że po jego bezskutecznym upływie będzie uprawniony do odstąpienia od umowy. Wezwanie powinno być jednoznaczne i najlepiej sformułowane w sposób umożliwiający jego udokumentowanie (np. e-mail, list polecony).

Do czasu bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu umowa pozostaje w mocy, jednak sprzedawca znajduje się w stanie opóźnienia i ponosi pełną odpowiedzialność za niewykonanie zobowiązania.

III ODSTĄPIENIE OD UMOWY

Jeżeli sprzedawca nie wyda towaru w terminie, konsument nie pozostaje bez ochrony prawnej. Istnieją tu dwie kluczowe regulacje:

• KODEKS CYWILNY (ART. 491 § 1) – przewiduje skutki zwłoki przy umowie wzajemnej. Z przepisu tego wynika, że w razie opóźnienia w wykonaniu zobowiązania druga strona może wyznaczyć dodatkowy termin na jego realizację. Jeśli termin upłynie bezskutecznie, konsument ma prawo odstąpić od umowy lub żądać naprawienia szkody.
• USTAWA O PRAWACH KONSUMENTA (ART. 27) – daje konsumentowi możliwość odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa w ciągu 14 dni od otrzymania towaru, bez podawania przyczyny i bez ponoszenia dodatkowych kosztów (poza wyjątkami przewidzianymi w ustawie).

Obie regulacje mają ten sam cel, tj. chronić konsumenta przed skutkami niewydania towaru lub nienależytego wykonania umowy. Konsument może:

• wyznaczyć sprzedawcy dodatkowy termin na dostawę, a jeśli dostawa nie nastąpi – odstąpić od umowy,
• w przypadku zakupu na odległość – odstąpić od umowy od razu, bez wyznaczania dodatkowego terminu, i żądać zwrotu pieniędzy.

Więcej na temat odstąpienia od umowy przeczytasz w tym artykule.

IV ODSZKODOWANIE ZA NIEWYDANIE TOWARU

Z kolei przepis art. 491 § 1, zdanie drugie, przewiduje także możliwość dochodzenia odszkodowania przez konsumenta, jeśli wskutek zwłoki lub niewydania towaru poniósł szkodę. Mogą to być np. dodatkowe koszty związane z zakupem towaru zastępczego lub utracone korzyści wynikające z opóźnienia. Brak wydania towaru w terminie nie jest wyłącznie uchybieniem organizacyjnym sprzedawcy stanowi naruszenie umowy i rodzi realne, wielowymiarowe konsekwencje prawne, w tym obowiązek zwrotu pieniędzy, możliwość odstąpienia od umowy oraz dochodzenia odszkodowania.

Konsekwencje dla sprzedawcy za niewydanie towaru w terminie

Skoro poznaliśmy już obowiązki sprzedawcy oraz prawa przysługujące konsumentowi w przypadku niewydania towaru w terminie, czas przejść do omówienia praktycznych konsekwencji dla przedsiębiorcy. Niewydanie towaru w terminie lub w sposób nieprawidłowy pociąga za sobą szereg skutków, zarówno prawnych, jak i biznesowych:

• ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA
  • obowiązek zwrotu pieniędzy – sprzedawca jest zobowiązany niezwłocznie zwrócić konsumentowi całość otrzymanych środków, w tym koszty dostawy, jeśli kupujący odstąpi od umowy – może to uczynić dobrowolnie albo w gorszym wypadku, gdy konsument (po nieudanych wcześniej polubownych próbach odzyskania pieniędzy) złoży powództwo o zapłatę
  • odszkodowanie za szkody wynikłe z opóźnienia – konsument może domagać się odszkodowania na zasadach ogólnych, jeżeli wskutek opóźnienia lub niewydania towaru poniósł straty, np. dodatkowe koszty lub utracone korzyści
• ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA
  • w przypadku rażąco nierzetelnego działania sprzedawcy, np. oszustwa lub nadużycia zaufania, przedsiębiorca może ponieść odpowiedzialność karną
• ODPOWIEDZIALNOŚĆ ADMINISTRACYJNA
  • organy nadzoru, takie jak UOKiK, mogą nałożyć kary finansowe lub nakazać wykonanie obowiązków wynikających z ustawy o prawach konsumenta
• NEGATYWNE OPINIE
  • brak wydania towaru w terminie może skutkować wystawieniem negatywnych opinii w Internecie, co odbije się na wizerunku firmy i zburzy reputację wśród klientów

Podsumowanie

Brak wydania towaru po zapłacie stanowi albo opóźnienia w wydaniu opłaconego towaru stanowią naruszenie umowy sprzedaży i rodzi dla sprzedawcy konsekwencje prawne. Konsument, którego zamówienie nie zostało zrealizowane w terminie, nie pozostaje bez ochrony, bowiem przepisy prawa przewidują możliwość wyznaczenia dodatkowego terminu, odstąpienia od umowy oraz dochodzenia odszkodowania. Niedostarczenie towaru zakupionego przez Internet, nawet jeśli wynika z opóźnień logistycznych lub innych przyczyn, nie zwalnia sprzedawcy z obowiązku wydania produktu w stanie nienaruszonym, przekazania dokumentów i instrukcji oraz zapewnienia pełnej informacji o towarze. Skorzystanie z przysługujących konsumentowi uprawnień pozwala skutecznie chronić interesy klienta i wymusza odpowiedzialne działanie sprzedawców.

Zastanawiasz się jak wygląda procedura zwrotów i reklamacji towarów kupionych za granicą? Jeśli tak, to przeczytaj ten artykuł.