Drugi próg podatkowy – planowane zmiany! Kto skorzysta, a kto straci?

×

Na czym polega zmiana drugiego progu podatkowego?

Drugi próg podatkowy jest elementem progresywnego systemu opodatkowania dochodów osób fizycznych w Polsce. Zasady jego funkcjonowania określa ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa o PIT). W uproszczeniu oznacza to, że do określonej kwoty dochodu stosuje się niższą stawkę podatkową, a po jej przekroczeniu wyższa stawka obejmuje nadwyżkę dochodu ponad ustalony próg.

Obecnie podstawowa stawka podatku wynosi 12% i obejmuje dochody do określonego poziomu rocznego – 120 000 zł. Po przekroczeniu tej granicy podatnik wchodzi w tzw. drugi próg podatkowy, gdzie nadwyżka dochodu jest opodatkowana stawką 32%.

Warto przy tym podkreślić, że wyższa stawka nie dotyczy całego dochodu, lecz tylko jego części przekraczającej próg. Obowiązujące obecnie limity są efektem zmian wprowadzonych w ramach reformy podatkowej określanej jako Polski Ład, czyli ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw.

Zapowiadana przez rząd i Ministerstwo Finansów zmiana polega na podwyższeniu poziomu drugiego progu podatkowego, czyli zwiększeniu kwoty dochodu, do której obowiązuje niższa stawka podatku. W efekcie większa część dochodów podatników będzie opodatkowana niższą stawką, zanim pojawi się obowiązek zapłaty 32-procentowego podatku od nadwyżki.

Technicznie taka zmiana może zostać wprowadzona na kilka sposobów. Najprostszym jest podniesienie samej granicy dochodu, przy której zaczyna obowiązywać wyższa stawka podatku. W innych wariantach, choć w zapowiedziach mówi się głównie o podniesieniu progu, możliwe byłoby również połączenie tego rozwiązania z korektą stawek podatkowych lub innych elementów systemu, takich jak kwota wolna od podatku.

Temat drugiego progu podatkowego często pojawia się w debacie publicznej, jednak w rzeczywistości dotyczy on stosunkowo niewielkiej części podatników. Według różnych szacunków w drugi próg wpada kilka procent najlepiej zarabiających osób rozliczających się według skali podatkowej. Są to przede wszystkim osoby o dochodach wyraźnie wyższych od średniej krajowej – często przekraczających kilkanaście tysięcy złotych brutto miesięcznie.

Do grup, które najczęściej przekraczają drugi próg podatkowy, należą między innymi:

• menedżerowie i kadra kierownicza wyższego szczebla,
• specjaliści IT oraz wysoko wykwalifikowani eksperci techniczni,
• prawnicy, analitycy finansowi czy konsultanci biznesowi,
• przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą i rozliczający się według skali podatkowej,
• część specjalistów pracujących w dużych miastach w sektorach takich jak finanse, technologie czy doradztwo.

Jak działa drugi próg podatkowy w praktyce?

Aby zrozumieć skutki podwyższenia drugiego progu podatkowego, warto najpierw przypomnieć podstawy działania skali podatkowej w PIT. W polskim systemie obowiązują dwie główne stawki podatku: 12% dla dochodów do określonego poziomu oraz 32% dla nadwyżki ponad drugi próg podatkowy. Kluczowe jest tu słowo „nadwyżka”, ponieważ wyższa stawka nie obejmuje całego dochodu podatnika, lecz tylko jego część przekraczającą próg.

W praktyce podstawą opodatkowania jest dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania, których definicję zawiera art. 22 ust. 1 ustawy o PIT. Warto odróżnić go od wynagrodzenia brutto (kwoty z umowy) oraz wynagrodzenia netto, czyli kwoty otrzymywanej „na rękę” po odliczeniu podatków i składek.

Mechanizm działania skali podatkowej najlepiej pokazuje prosty przykład. Jeśli roczny dochód podatnika wynosi 100 tys. zł, cały jest opodatkowany stawką 12%, ponieważ nie przekracza drugiego progu. Jeśli jednak dochód wyniesie 140 tys. zł, przy założeniu progu na poziomie 120 tys. zł, wówczas pierwsze 120 tys. zł nadal jest opodatkowane stawką 12%, a pozostałe 20 tys. zł – stawką 32%. Oznacza to, że wyższa stawka obejmuje tylko część dochodu.

W realnych rozliczeniach znaczenie mają również inne elementy systemu podatkowego, takie jak kwota wolna od podatku, koszty uzyskania przychodu czy różne ulgi. W analizach ekonomicznych często stosuje się jednak uproszczone przykłady, które pozwalają łatwiej zobaczyć wpływ samych progów podatkowych na wysokość podatku.

To ważne, ponieważ w debacie publicznej drugi próg podatkowy bywa postrzegany jako moment gwałtownego wzrostu obciążeń. W rzeczywistości jego wpływ jest bardziej stopniowy, a dla wielu podatników różnica w efektywnym opodatkowaniu po przekroczeniu progu nie jest tak duża, jak mogłoby się wydawać.

Próg podatkowy a klasa średnia – przy jakich dochodach zmiana będzie najbardziej odczuwalna

Na potrzeby analizy klasę średnią można w uproszczeniu określić jako osoby zarabiające w dużych miastach około 8–20 tys. zł brutto miesięcznie. To grupa wyraźnie powyżej mediany wynagrodzeń według GUS, ale wciąż daleka od najwyższych dochodów w gospodarce. Właśnie w górnej części tej grupy zmiana drugiego progu podatkowego może być najbardziej odczuwalna.

Obecnie pracownik etatowy zaczyna zbliżać się do drugiego progu przy dochodach rzędu 10–12 tys. zł brutto miesięcznie, zwłaszcza gdy w grę wchodzą premie lub bonusy. Przy wynagrodzeniu około 15 tys. zł brutto przekroczenie progu w trakcie roku jest już bardzo prawdopodobne, a przy 20 tys. zł brutto miesięcznie część dochodu niemal na pewno trafia do wyższej stawki podatkowej.

Podwyższenie progu przesuwa ten moment w czasie. Oznacza to, że większa część dochodów osób z górnej części klasy średniej będzie nadal opodatkowana stawką 12%, zanim pojawi się stawka 32%. Najwięcej zyskają osoby, których roczne dochody znajdują się tuż powyżej dotychczasowej granicy, ponieważ to właśnie w ich przypadku największa część wynagrodzenia „wróci” do niższej stawki podatkowej.

Specjaliści IT i menedżerowie – kto faktycznie odczuje zmianę

Podwyższenie drugiego progu podatkowego szczególnie interesuje wysoko zarabiających specjalistów i menedżerów, którzy często przekraczają próg już w pierwszej połowie roku. Dotyczy to m.in. programistów, inżynierów, analityków danych, prawników in-house oraz kadry kierowniczej.

W przypadku specjalistów IT dominują dwa modele pracy: etat z wysokim wynagrodzeniem brutto oraz jednoosobowa działalność gospodarcza (B2B) rozliczana według skali podatkowej. Typowe zarobki w tej grupie wynoszą około 15–30 tys. zł brutto miesięcznie na etacie oraz 20–40 tys. zł dochodu miesięcznie na JDG.

Przy takich dochodach roczny próg podatkowy jest przekraczany stosunkowo szybko, przez co duża część wynagrodzenia trafia do stawki 32%. Podwyższenie progu oznacza, że większa część dochodu pozostanie opodatkowana stawką 12%, a moment wejścia w wyższy podatek przesunie się o kilka miesięcy. Dla osoby zarabiającej około 20 tys. zł miesięcznie może to oznaczać kilka tysięcy złotych rocznie więcej w portfelu, choć procentowa korzyść przy najwyższych zarobkach pozostanie ograniczona.

Podobna sytuacja dotyczy menedżerów średniego i wyższego szczebla, takich jak kierownicy działów, dyrektorzy czy osoby pracujące na kontraktach menedżerskich opodatkowanych według skali. Ich wynagrodzenie zwykle składa się z wysokiej pensji podstawowej oraz premii i bonusów za wyniki, które dodatkowo zwiększają część dochodu opodatkowaną stawką 32 proc. Typowe zarobki w tej grupie wynoszą 20–40 tys. zł brutto miesięcznie, dlatego próg podatkowy jest przekraczany już samą pensją podstawową.

Podwyższenie progu nie wyprowadzi większości menedżerów z drugiej stawki, ale przesunie część dochodu z 32% do 12%. Najbardziej odczują to osoby zarabiające około 20–25 tys. zł brutto miesięcznie, ponieważ większa część ich wynagrodzenia znajdzie się poniżej nowego progu. W skali roku może to oznaczać kilka lub kilkanaście tysięcy złotych niższego podatku.

Analizy ekonomiczne wskazują, że część korzyści z podwyższenia progu trafi do najlepiej zarabiających 10–15 proc. podatników, choć eksperci podkreślają, że zmiana jest przede wszystkim korzystna dla górnej części klasy średniej.

Doradcy podatkowi zwracają też uwagę, że nowe zasady mogą częściowo zmniejszyć różnice podatkowe między etatem a działalnością gospodarczą na skali oraz wpłynąć na strukturę wynagrodzeń, np. zwiększając udział premii i wynagrodzenia zasadniczego rozliczanego według skali podatkowej.

 

Księgowość i fakturowanie w KSeF

Wszystko w jednym miejscu – w aplikacji IFIRMA!

Księgowość internetowa Program do fakturowania Biuro rachunkowe

Akceptuję regulamin

Wystaw pierwszą fakturę  

Aż 30 dni testów bezpłatnie!

Przedsiębiorcy na skali podatkowej – czy powinni przemyśleć formę opodatkowania?

Przesunięcie drugiego progu podatkowego może mieć istotne znaczenie dla przedsiębiorców prowadzących jednoosobowe działalności gospodarcze i rozliczających się według skali podatkowej. W praktyce ta grupa często wybiera między trzema formami opodatkowania: skalą podatkową (12 i 32%), podatkiem liniowym 19%. oraz ryczałtem. Wybór zależy głównie od wysokości dochodów, kosztów prowadzenia działalności i możliwości korzystania z ulg.

Dotychczas przedsiębiorcy z dochodami wyraźnie powyżej drugiego progu często wybierali podatek liniowy, ponieważ pozwala on uniknąć stawki 32%. Skala podatkowa stawała się mniej opłacalna po przekroczeniu progu. Podwyższenie progu zmienia jednak tę kalkulację, ponieważ większa część dochodu pozostanie opodatkowana stawką 12%.

Największe znaczenie ma to dla przedsiębiorców osiągających dochody w przedziale około:

• 120–200 tys. zł rocznie – skala może być wyraźnie korzystniejsza niż wcześniej,
• 200–300 tys. zł rocznie – różnica między skalą a liniowym zaczyna się wyrównywać,
• powyżej 300 tys. zł rocznie – liniowy często nadal pozostaje korzystniejszy.

Różnego rodzaju analizy ekonomiczne pokazują tzw. punkt opłacalności między skalą a podatkiem liniowym. Po podwyższeniu progu przesuwa się on w górę, co oznacza, że skala podatkowa może być opłacalna przy wyższych dochodach niż dotychczas.

Szczególnie mogą na tym zyskać przedsiębiorcy, którzy:

• mają dochody tuż powyżej dawnego progu,
• korzystają z ulgi na dzieci,
• rozliczają się wspólnie z małżonkiem,
• mają stosunkowo wysokie koszty prowadzenia działalności.

Z kolei przedsiębiorcy osiągający bardzo wysokie dochody (np. 400–500 tys. zł rocznie i więcej) odczują zmianę w mniejszym stopniu. W ich przypadku większość dochodu i tak pozostanie opodatkowana stawką 32%, więc podwyższenie progu obniży podatek tylko od niewielkiej części dochodu.

Eksperci podkreślają, że po zmianach przedsiębiorcy z dochodami w przedziale 150–300 tys. zł rocznie powinni ponownie przeliczyć swoją formę opodatkowania. W wielu przypadkach skala podatkowa może okazać się bardziej konkurencyjna niż dotychczas wobec podatku liniowego.

Kto według prognoz zyska najwięcej?

Z analiz Ministerstwa Finansów i komentarzy doradców podatkowych wynika, że podwyższenie drugiego progu podatkowego byłoby realną ulgą dla części podatników, ale nie zmieniłoby radykalnie całego systemu PIT. Resort szacuje, że taka zmiana oznaczałaby kilkumiliardowy spadek wpływów z PIT do budżetu, ponieważ większa część dochodów byłaby opodatkowana niższą stawką 12 proc.

Z punktu widzenia gospodarki MF wskazuje jednak potencjalną korzyść: większy dochód rozporządzalny klasy średniej, który może przełożyć się na wyższą konsumpcję. Innymi słowy – część pieniędzy zamiast do budżetu trafiłaby bezpośrednio do gospodarstw domowych.

Specjaliści zaznaczają jednak, że byłby to raczej ruch korygujący skutki inflacji i wzrostu płac, a nie głęboka reforma systemu podatkowego. Od kilku lat próg podatkowy pozostaje na tym samym poziomie, a wynagrodzenia rosną, przez co coraz więcej osób wpada w stawkę 32%.

Jeśli spojrzeć na poziomy dochodów, korzyści rozkładają się dość jasno:

• do ok. 150 tys. zł rocznie – największa relatywna korzyść, bo większa część dochodu pozostaje w stawce 12%,
• 150–300 tys. zł rocznie – nadal realny zysk, ale głównie przez przesunięcie części dochodu z 32% do 12%,
• powyżej 300 tys. zł rocznie – korzyść raczej ograniczona procentowo, choć nadal zauważalna nominalnie.

W praktyce oznacza to, że najwięcej zyska górna część klasy średniej oraz część przedsiębiorców na skali podatkowej. Specjaliści IT i menedżerowie również skorzystają, ale w ich przypadku często chodzi tylko o przesunięcie fragmentu dochodu do niższej stawki.

Warto też pamiętać, że zmiana ma wymiar polityczny i dystrybucyjny – zmniejsza obciążenia dla części lepiej zarabiających pracowników, ale nie upraszcza systemu podatkowego.

Najprostszy wniosek jest więc taki: podwyższenie drugiego progu najbardziej pomaga osobom zarabiającym tuż powyżej obecnej granicy. Ostateczny efekt dla konkretnej osoby zależy jednak od wielu czynników – poziomu dochodów, ulg podatkowych czy formy zatrudnienia.