Umowa o dzieło 2026 – co powinna zawierać? Najważniejsze informacje

Z poniższego artykułu dowiesz się, kiedy umowa o dzieło jest bezpiecznym rozwiązaniem, a kiedy może okazać się ryzykowna.

Co to jest umowa o dzieło w świetle Kodeksu cywilnego?

Umowa o dzieło została uregulowana w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w tytule XV, art. 627 i nast.

Przepis art. 627 Kodeksu cywilnego stanowi, że Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Z powyższej regulacji wynikają kluczowe cechy i skutki prawne umowy o dzieło, które mają fundamentalne znaczenie dla jej prawidłowej kwalifikacji, tj.:

• ISTOTĄ UMOWY O DZIEŁO JEST REZULTAT, A NIE SAMO STARANNE DZIAŁANIE:
  • przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, czyli konkretnego, indywidualnie określonego efektu pracy, który może zostać sprawdzony pod kątem zgodności z umową
  • odpowiedzialność wykonawcy jest więc odpowiedzialnością za wynik, a nie za sam proces wykonywania czynności
• DZIEŁO MUSI BYĆ OZNACZONE W SPOSÓB UMOŻLIWIAJĄCY OCENĘ, CZY ZOSTAŁO WYKONANE ZGODNIE Z UMOWĄ:
  • z przepisu wynika obowiązek takiego określenia dzieła, aby możliwe było ustalenie, czy zostało ono wykonane prawidłowo
  • brak oznaczenia dzieła lub sprowadzenie zobowiązania do powtarzalnych czynności może prowadzić do zakwestionowania umowy jako umowy o dzieło
  • dzieło może mieć charakter materialny lub niematerialny, pod warunkiem że stanowi ukończony i indywidualnie określony rezultat
  • w przypadku dzieł niematerialnych, np. twórczych konieczne jest precyzyjne określenie cech indywidualnych efektu końcowego, tak aby możliwe było jednoznaczne zweryfikowanie wykonania zobowiązania
• UMOWA O DZIEŁO MA CHARAKTER ODPŁATNY:
  • obowiązek zapłaty wynagrodzenia po stronie zamawiającego stanowi element przedmiotowo istotny umowy
  • bez ustalenia wynagrodzenia lub zasad jego określenia nie można mówić o typowej umowie o dzieło
  • odpłatność stanowi element przedmiotowo istotny tej umowy; brak ustalenia odpłatnego charakteru wyklucza jej kwalifikację jako umowy o dzieło
• POWSTAJE DWUSTRONNY STOSUNEK ZOBOWIĄZANIOWY:
  • obie strony są jednocześnie wierzycielami i dłużnikami: przyjmujący zamówienie odpowiada za wykonanie dzieła, a zamawiający za zapłatę wynagrodzenia
  • niewykonanie lub nienależyte wykonanie tych obowiązków rodzi odpowiedzialność kontraktową

Co więcej, umowa o dzieło jest konsensualna i wzajemna, co oznacza to, że powstaje w momencie porozumienia stron i rodzi wzajemne zobowiązania: wykonawca dostarcza dzieło, a zamawiający płaci wynagrodzenie. Warto podkreślić, że wynagrodzenie nie zależy od czasu pracy czy staranności wykonawcy, lecz od osiągniętego rezultatu.

Każde odejście od tych zasad, np. brak wyraźnie określonego efektu lub brak ustalonej odpłatności może zmienić kwalifikację prawną umowy, niezależnie od nazwy, jaką strony jej nadały.

Czym różni się umowa o dzieło od innych form współpracy?

Na rynku pracy istnieje wiele form współpracy, które strony mogą ze sobą zawrzeć. Poza klasycznym stosunkiem pracy, często spotykane są umowy cywilnoprawne, takie jak umowa o dzieło czy umowa zlecenie. Choć te umowy bywają kojarzone z pracą, osoba je wykonująca nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy.

Umowy cywilnoprawne mogą być zawarte zarówno z wykonawcą indywidualnym (osobą fizyczną) jak i z firmą świadczącą usługi. Mimo że przypominają zatrudnienie, pozostają odrębnym rozwiązaniem prawnym, regulowanym przez Kodeks cywilny, w którym najważniejsze są cel umowy i rezultat pracy, a nie stosunek podporządkowania czy czas pracy wykonawcy.

Jeśli chcesz wiedzieć czym jest umowa zlecenie, to przeczytaj ten artykuł.

Co powinna zawierać umowa o dzieło?

Jeśli chodzi o elementy umowy o dzieło 2026, to taka umowa o dzieło powinna określać przede wszystkim:

• STRONY UMOWY
  • pełne dane zamawiającego i przyjmującego zamówienie (imię, nazwisko lub nazwa firmy, adres, NIP/REGON w przypadku firm)
• PRZEDMIOT UMOWY (DZIEŁO)
  • dokładny opis dzieła, które ma powstać – jego cechy, zakres, charakter materialny lub niematerialny
  • wskazanie efektu końcowego, aby możliwe było ocenienie, czy dzieło zostało wykonane prawidłowo
• WYNAGRODZENIE
  • kwota lub sposób jej ustalenia (ryczałtowe, kosztorysowe)
  • termin i sposób płatności
• TERMIN WYKONANIA DZIEŁA
  • dokładna data lub okres, w którym dzieło ma być ukończone
  • możliwość przekazywania dzieła w częściach (jeżeli dotyczy)
• MATERIAŁY I NARZĘDZIA
  • kto dostarcza materiały i kto ponosi za nie odpowiedzialność
• ODBIÓR DZIEŁA
  • procedura odbioru i zgłaszania ewentualnych wad
• ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA WADY
  • ZASADY RĘKOJMI I GWARANCJI
• ODSTĄPIENIE OD UMOWY
  • warunki, w których zamawiający lub wykonawca mogą odstąpić od umowy (np. opóźnienie, brak współdziałania)
• POSTANOWIENIA DODATKOWE
  • poufność
  • prawa autorskie
• POSTANOWIENIA KOŃCOWE
  • zmiany i uzupełnienia umowy
  • prawo właściwe i rozstrzyganie sporów
  • sposób rozstrzygania ewentualnych sporów
  • integralność umowy

Wynagrodzenie w umowie o dzieło – jak je prawidłowo określić?

Przepisy Kodeksu cywilnego określają zasady ustalania wynagrodzenia w umowie o dzieło – nie tylko jego wysokość, ale też sposób wyliczenia i ewentualne zmiany w trakcie realizacji dzieła. Regulacje te chronią zarówno zamawiającego, jak i wykonawcę, w zależności od tego, czy wynagrodzenie ustalono kwotowo, ryczałtowo czy kosztorysowo.

• ART. 628 – OKREŚLENIE WYNAGRODZENIA
  • Wynagrodzenie za dzieło może być ustalone wprost (np. 1000 zł za wykonanie) lub przez wskazanie zasad jego ustalenia (np. „stawka godzinowa x przewidywana liczba godzin” lub „koszty materiałów + 20% marży”).
  • Jeśli strony nie ustalą wynagrodzenia ani sposobu jego obliczenia, przyjmuje się, że chodzi o zwykłe wynagrodzenie za dzieło tego rodzaju (czyli tyle, ile zwykle płaci się za podobne prace).
  • Jeśli nawet w ten sposób nie da się go ustalić, wykonawcy należy się wynagrodzenie odpowiadające faktycznym nakładom pracy i materiałów.
  • § 2 mówi, że zasady z cenami sprzedaży (np. maksymalne lub minimalne stawki) stosuje się odpowiednio, jeśli są istotne do wyliczenia wynagrodzenia.
• ART. 629 – WYNAGRODZENIE KOSZTORYSOWE
  • Jeśli wynagrodzenie ustalono na podstawie kosztorysu (czyli szczegółowego zestawienia planowanych prac i kosztów), a w trakcie realizacji zmienią się ceny lub stawki narzucone przez państwo, to:
    • Każda ze stron może żądać zmiany wynagrodzenia odpowiednio do nowych cen.
    • Nie dotyczy to pieniędzy już zapłaconych za materiały lub robociznę przed zmianą cen.
• ART. 630 – PODWYŻSZENIE WYNAGRODZENIA ZA DODATKOWE PRACE
  • Jeśli w trakcie realizacji dzieła pojawiają się prace dodatkowe:
    • Jeżeli kosztorys przygotował zamawiający, wykonawca może żądać podwyższenia wynagrodzenia.
    • Jeżeli kosztorys przygotował wykonawca, może żądać podwyższenia tylko jeśli nie mógł przewidzieć dodatkowych prac mimo należytej staranności.
  • Ważne: nie można żądać podwyższenia, jeśli wykonano dodatkowe prace bez zgody zamawiającego.
• ART. 631 – ZNACZNE PODWYŻSZENIE WYNAGRODZENIA
  • Jeśli podwyższenie wynagrodzenia byłoby bardzo duże w stosunku do pierwotnego kosztorysu, zamawiający może odstąpić od umowy, ale musi zapłacić proporcjonalną część wynagrodzenia za to, co zostało już wykonane.
• ART. 632 – WYNAGRODZENIE RYCZAŁTOWE
  • Jeśli strony ustalą ryczałt (stałą kwotę niezależną od kosztów czy nakładu pracy):
    • Wykonawca nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, nawet jeśli okazało się trudniejsze lub droższe niż przewidywał.
    • Wyjątek: jeśli zmiana okoliczności, której nie można było przewidzieć, grozi rażącą stratą dla wykonawcy, sąd może:
      • Podwyższyć ryczałt, albo
      • Rozwiązać umowę.
• ART. 642 – MOMENT WYPŁATY WYNAGRODZENIA
  • Wykonawcy (przyjmującemu zamówienie) należy się wynagrodzenie w momencie oddania dzieła – czyli po zakończeniu pracy i przekazaniu rezultatu zamawiającemu, jeśli strony nie ustaliły inaczej w umowie.
  • Jeżeli umowa przewiduje częściowe wykonanie dzieła i wynagrodzenie jest liczone za każdą część osobno, wykonawca ma prawo do zapłaty po spełnieniu każdej części, a nie dopiero po zakończeniu całego dzieła.

Tym samym:

• wynagrodzenie można ustalić: kwotowo, przez kosztorys lub zasady wyliczania
• jeśli nic nie ustalono: wykonawca dostaje standardowe wynagrodzenie za dzieło lub faktyczne koszty pracy i materiałów
• w przypadku kosztorysu: zmiana cen państwowych – zmiana wynagrodzenia
• dodatkowe prace: podwyższenie wynagrodzenia tylko w określonych sytuacjach i za zgodą zamawiającego
• ryczałt: stała kwota, brak możliwości podwyższenia, chyba że grozi rażąca strata
• w przypadku bardzo dużego wzrostu kosztów: zamawiający może odstąpić od umowy, płacąc część wynagrodzenia
• wynagrodzenie za dzieło: należy się w momencie jego oddania, a jeśli dzieło jest podzielone na części, to po oddaniu każdej części, chyba że strony umówią inaczej

Materiały i sposób wykonania dzieła – obowiązki wykonawcy i prawa zamawiającego

W umowie o dzieło kluczowe znaczenie mają zarówno materiały, jak i sposób realizacji dzieła. Jeśli materiały dostarcza zamawiający, wykonawca powinien je użyć zgodnie z przeznaczeniem, rozliczyć i zwrócić pozostałą część. W razie stwierdzenia, że materiał nie nadaje się do wykonania dzieła lub pojawiają się przeszkody, wykonawca ma obowiązek niezwłocznego poinformowania zamawiającego.

Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują także mechanizmy ochrony zamawiającego w przypadku opóźnień lub wadliwego wykonania dzieła. Jeśli dzieło nie jest wykonywane prawidłowo, zamawiający może wyznaczyć termin poprawy, a po jego bezskutecznym upływie – odstąpić od umowy lub powierzyć realizację innej osobie na koszt wykonawcy. W sytuacji, gdy materiały pochodziły od zamawiającego, przysługuje mu również prawo do ich zwrotu oraz wydania rozpoczętego dzieła.

Przykład:

Tomek Nowak podpisał umowę o dzieło z lokalną gazetą, w której zobowiązał się do napisania artykułu o wydarzeniu kulturalnym. Zgodnie z zapisami umowy redakcja dostarczyła mu materiały, tj. zdjęcia, notatki i dane statystyczne, które miały posłużyć do przygotowania tekstu. Zgodnie z umową o dzieło Tomek Nowak miał obowiązek:

• użyć materiałów zgodnie z przeznaczeniem, czyli do opracowania artykułu
• rozliczyć je i zwrócić niewykorzystaną część, np. nieużyte zdjęcia
• niezwłocznie poinformować redakcję, jeśli materiały były niekompletne lub wadliwe

Umowa przewidywała także sytuacje problemowe, tj. jeśli artykuł byłby przygotowany z opóźnieniem lub niezgodnie z wymogami, redakcja mogła wyznaczyć termin poprawy, a po jego bezskutecznym upływie powierzyć przygotowanie tekstu innemu autorowi. Dzięki takim postanowieniom zarówno wykonawca, jak i zamawiający mają jasne zasady odpowiedzialności i praw przy realizacji dzieła.

Opóźnienie, wady i odpowiedzialność w umowie o dzieło – prawa wykonawcy i zamawiającego

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego zamawiający może odstąpić od umowy, jeśli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub zakończeniem dzieła w stopniu uniemożliwiającym jego terminowe wykonanie. Oznacza to, że nie musi on wyznaczać dodatkowego terminu – wystarczy, że opóźnienie jest na tyle istotne, że wykonanie dzieła w umówionym czasie staje się wątpliwe.

W przypadku wadliwego wykonania dzieła, zamawiający ma prawo:

• wezwać wykonawcę do poprawy wykonania lub zmiany sposobu realizacji w określonym terminie
• jeśli poprawa nie nastąpi, zlecić dokończenie dzieła lub jego naprawę innej osobie, a koszty poniesie wykonawca

Szczególną ochroną objęte są także sytuacje wyjątkowe:

• w razie śmierci lub niezdolności do pracy wykonawcy, umowa może wygasnąć, a częściowo wykonane dzieło zamawiający może odebrać, płacąc wartość materiałów i odpowiednią część wynagrodzenia
• jeśli niewykonanie dzieła wynika z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, zamawiający nie może odmówić zapłaty, choć może odliczyć oszczędności wynikające z braku wykonania

Co więcej należy zapamiętać, że roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się po dwóch latach od oddania dzieła, a jeśli dzieło nie zostało oddane od terminu, w którym miało być wykonane. Oznacza to, że zarówno wykonawca, jak i zamawiający powinni pilnować terminów odbioru i płatności, aby zachować swoje prawa.

Podsumowanie

Umowa o dzieło to umowa cywilnoprawna, oparta na rezultacie, w której wykonawca zobowiązuje się do wykonania określonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Jej istotą jest odpłatność, samodzielność wykonawcy i precyzyjne oznaczenie dzieła, a brak tych elementów może zmienić kwalifikację prawną umowy. Dzięki umowie o dzieło strony mogą precyzyjnie określić zakres obowiązków i oczekiwań, jednocześnie korzystając z elastycznej formy współpracy regulowanej Kodeksem cywilnym, niezależnie od stosunku pracy.